Đau vai gáy là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Đau vai gáy là thuật ngữ dùng để mô tả tình trạng đau khu trú tại vùng cột sống cổ, bả vai và có thể lan xuống cánh tay. Đây thực chất không phải là một bệnh danh riêng biệt mà là một hội chứng lâm sàng do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, liên quan chặt chẽ đến hệ thống cơ, xương, khớp và các dây thần kinh tại vùng cổ vai.

Về mặt cơ chế bệnh sinh, đau vai gáy thường khởi phát do sự co cứng cơ cục bộ hoặc do các tổn thương thực thể tại đốt sống cổ gây chèn ép rễ thần kinh. Cột sống cổ bao gồm 7 đốt sống (từ C1 đến C7) có nhiệm vụ nâng đỡ trọng lượng của đầu, cho phép đầu vận động linh hoạt. Tuy nhiên, đây cũng là vị trí chịu áp lực lớn và rất dễ bị tổn thương. Khi các cấu trúc này gặp vấn đề, tín hiệu đau sẽ được kích hoạt và truyền về não bộ, gây ra cảm giác khó chịu cho người bệnh.

Những dấu hiệu và triệu chứng của đau vai gáy 

Triệu chứng của đau vai gáy rất đa dạng, thay đổi tùy thuộc vào nguyên nhân gốc rễ và mức độ tổn thương của từng bệnh nhân. Tuy nhiên, đa số các trường hợp đều ghi nhận những biểu hiện lâm sàng điển hình sau đây:

• Cảm giác đau nhức vùng cổ gáy, lan sang bả vai và có thể xuống cánh tay hoặc lên vùng chẩm (sau đầu).
• Đau thường tăng lên khi vận động cột sống cổ (như xoay, cúi, ngửa đầu), khi đi lại, ngồi lâu hoặc khi thời tiết thay đổi và giảm đi khi nghỉ ngơi.
• Tình trạng cứng cổ vào buổi sáng sau khi ngủ dậy là dấu hiệu rất phổ biến, khiến người bệnh khó xoay đầu mà phải xoay cả thân người.
• Rối loạn cảm giác như tê bì, kiến bò, nóng rát ở vùng vai, cánh tay và các ngón tay (thường gặp khi có chèn ép rễ thần kinh).

Biến chứng có thể gặp khi bị đau vai gáy 

Nếu chủ quan không điều trị sớm, hội chứng đau vai gáy có thể tiến triển nặng và gây ra nhiều biến chứng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và khả năng vận động:

• Tổn thương thần kinh: Sự chèn ép rễ thần kinh kéo dài (Hội chứng cổ vai cánh tay) có thể dẫn đến teo cơ, yếu liệt cánh tay và bàn tay, mất khả năng cầm nắm đồ vật.
• Rối loạn tiền đình: Thiếu máu não cục bộ do chèn ép mạch máu gây ra các cơn đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn, ảnh hưởng đến khả năng thăng bằng.
• Biến dạng cột sống: Tình trạng đau làm thay đổi tư thế tự nhiên của cơ thể, lâu ngày dẫn đến cong vẹo cột sống cổ hoặc mất đường cong sinh lý.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Người bệnh không nên tự ý điều trị tại nhà mà cần đến các cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám ngay khi có các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Cơn đau kéo dài trên 1 tuần không thuyên giảm dù đã dùng thuốc giảm đau thông thường và nghỉ ngơi.
• Đau xuất hiện sau một chấn thương mạnh vùng đầu cổ như tai nạn giao thông hoặc ngã cao.
• Đau lan xuống cánh tay kèm theo cảm giác tê bì, yếu cơ hoặc mất cảm giác ở bàn tay.
• Kèm theo các triệu chứng toàn thân như sốt cao, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau ngực hoặc khó thở.
• Rối loạn đại tiểu tiện (bí tiểu hoặc không tự chủ) là dấu hiệu chèn ép tủy sống nghiêm trọng cần cấp cứu.

Việc xác định chính xác nguyên nhân là bước đầu tiên để xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.

• Sai tư thế sinh hoạt: Đây là nguyên nhân hàng đầu ở người trẻ tuổi. Việc ngồi làm việc cúi đầu quá lâu trước máy tính, thói quen kẹp điện thoại vào vai để nghe, nằm gối quá cao hoặc nằm ngủ gục trên bàn làm việc đều gây căng giãn quá mức các cơ vùng cổ.
• Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ: Nhân nhầy đĩa đệm thoát ra ngoài chèn ép trực tiếp vào rễ thần kinh hoặc tủy sống.
• Vôi hóa dây chằng: Sự lắng đọng Calci tại dây chằng dọc cổ làm giảm độ đàn hồi và gây đau.
• Rối loạn chức năng khớp: Viêm khớp vai hoặc viêm quanh khớp vai cũng có thể gây đau lan tỏa lên vùng cổ gáy.

Những ai có nguy cơ mắc phải đau vai gáy? 

Hội chứng đau vai gáy có phạm vi đối tượng mắc bệnh ngày càng mở rộng:

• Nhân viên văn phòng là đối tượng có nguy cơ cao nhất do đặc thù công việc phải ngồi tĩnh tại nhiều giờ liền và tiếp xúc thường xuyên với máy vi tính.
• Người lái xe đường dài thường xuyên phải giữ tư thế cố định của đầu và tay lái.
• Người lao động chân tay phải mang vác vật nặng trên vai hoặc đội vật nặng trên đầu.
• Người cao tuổi có hệ thống xương khớp bị lão hóa tự nhiên (từ 50 tuổi trở lên).
• Học sinh, sinh viên ngồi học sai tư thế hoặc mang ba lô quá nặng.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải đau vai gáy 

Ngoài nghề nghiệp và tuổi tác, một số yếu tố sau đây cũng thúc đẩy bệnh khởi phát:

• Hút thuốc lá: Nicotine làm giảm lưu lượng máu đến đĩa đệm và xương, thúc đẩy quá trình thoái hóa khớp diễn ra nhanh hơn.
• Căng thẳng tâm lý: Stress khiến cơ thể tiết ra các hormone gây co cứng cơ vùng vai gáy một cách vô thức.
• Dinh dưỡng thiếu hụt: Chế độ ăn thiếu canxi, Magie và vitamin nhóm B làm giảm sức bền của hệ cơ xương khớp và thần kinh.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán đau vai gáy 

Để chẩn đoán chính xác và loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác, bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện quy trình thăm khám lâm sàng kết hợp cận lâm sàng:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ quan sát tư thế đầu cổ, sờ nắn tìm điểm đau (Trigger points) và khối co cứng cơ. Đồng thời, bác sĩ sẽ kiểm tra biên độ vận động của cột sống cổ và thực hiện các nghiệm pháp thần kinh (như Spurling test) để đánh giá tình trạng chèn ép rễ.
• Chụp X-quang cột sống cổ: Giúp phát hiện các tổn thương xương cơ bản như hẹp khe khớp, gai xương, mất đường cong sinh lý hoặc trượt đốt sống.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Đây là phương pháp có giá trị nhất để đánh giá mô mềm. Hình ảnh MRI cho phép nhìn rõ đĩa đệm, tủy sống, rễ thần kinh và dây chằng để xác định thoát vị đĩa đệm hay khối u.

Phương pháp điều trị đau vai gáy

Mục tiêu của quá trình điều trị là giảm đau nhanh chóng, giải phóng sự chèn ép cơ học và phục hồi biên độ vận động cho cột sống cổ. Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng, bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định phác đồ phối hợp đa mô thức:

• Sử dụng thuốc: Để kiểm soát cơn đau và tình trạng viêm, bác sĩ thường kê đơn thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm không steroid và thuốc giãn cơ để giải quyết tình trạng co cứng cơ. Trong trường hợp đau do chèn ép rễ thần kinh, các thuốc giảm đau thần kinh và vitamin nhóm B liều cao sẽ được bổ sung để hỗ trợ phục hồi dẫn truyền.
• Vật lý trị liệu: Đây là biện pháp cốt lõi mang lại hiệu quả lâu dài. Các phương pháp như chườm ấm, chiếu đèn hồng ngoại, điện xung trị liệu hoặc kéo giãn cột sống cổ giúp tăng cường tuần hoàn máu, làm mềm cơ và giảm áp lực nội đĩa đệm một cách tự nhiên.
• Can thiệp phẫu thuật: Đối với những cơn đau dai dẳng, bác sĩ có thể thực hiện tiêm corticoid tại chỗ để giảm viêm mạnh. Phẫu thuật rất hiếm khi được chỉ định, chỉ áp dụng cho các trường hợp thoát vị đĩa đệm nặng gây chèn ép tủy sống hoặc hẹp ống sống nghiêm trọng mà điều trị bảo tồn thất bại.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của đau vai gáy 

Chế độ sinh hoạt

Do đau vai gáy không có vắc xin phòng ngừa nên việc điều chỉnh lối sống khoa học là biện pháp dự phòng hiệu quả nhất. Người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc sau để bảo vệ cột sống cổ:

• Giữ tư thế ngồi làm việc đúng: Lưng thẳng, hai vai thả lỏng, màn hình máy tính ngang tầm mắt để tránh cúi đầu quá mức.
• Không ngồi quá lâu một tư thế: Sau mỗi 45 phút đến 1 giờ làm việc, hãy đứng dậy đi lại và thực hiện các động tác xoay cổ nhẹ nhàng.
• Tránh thói quen xấu: Không kẹp điện thoại vào vai khi nghe, không nằm gối quá cao.
• Giữ ấm vùng cổ: Đặc biệt khi thời tiết chuyển mùa hoặc khi nằm trong phòng điều hòa lạnh.

Chế độ dinh dưỡng

Bổ sung các dưỡng chất cần thiết cho xương khớp, cụ thể:

• Tăng cường thực phẩm giàu canxi (sữa, tôm, cua), vitamin D và Magie (rau xanh đậm, các loại hạt) để xương chắc khỏe và ngăn ngừa co cơ.
• Bổ sung Omega-3 từ cá béo có tác dụng kháng viêm tự nhiên.
• Uống đủ từ 2 lít đến 2,5 lít nước mỗi ngày để duy trì độ đàn hồi cho đĩa đệm.

Phương pháp phòng ngừa đau vai gáy hiệu quả 

Để phòng tránh bệnh tái phát, người bệnh cần:

• Tập luyện thể dục thường xuyên các môn như bơi lội, yoga hoặc dưỡng sinh giúp tăng cường sự dẻo dai cho cột sống.
• Kiểm soát cân nặng hợp lý để giảm tải trọng lên hệ thống xương khớp.
• Thăm khám định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề thoái hóa và điều trị kịp thời trước khi có biến chứng.

Đau vai gáy là bệnh lý phổ biến gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa được. Việc kết hợp giữa điều trị y khoa chuẩn mực và duy trì lối sống lành mạnh, tư thế làm việc khoa học là chìa khóa vàng giúp chúng ta có một hệ cột sống khỏe mạnh.