Nấm bẹn là bệnh gì? Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Nấm bẹn là một bệnh nhiễm nấm da thường gặp do các loại nấm dermatophytes gây ra. Đây là nhóm nấm phát triển mạnh trong môi trường ẩm, ấm và kín, đặc biệt ở các vùng nếp gấp da như bẹn, đùi trong và kẽ mông.

Nấm bẹn gây tổn thương chủ yếu ở lớp ngoài của da, biểu hiện bằng ngứa, rát và phát ban dạng vòng, tương tự như hắc lào ở các vị trí khác trên cơ thể. Mặc dù không nguy hiểm đến tính mạng, bệnh có thể gây khó chịu kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, lao động và chất lượng cuộc sống nếu không được điều trị đúng cách.

Về dịch tễ, nấm bẹn gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở nam giới trẻ và trung niên. Nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao gấp khoảng 3 lần so với nữ giới, do đặc điểm giải phẫu và mức độ tiết mồ hôi nhiều hơn ở vùng bẹn. Bệnh hiếm gặp ở trẻ em. Những người mắc đái tháo đường, béo phì hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao hơn.

Những dấu hiệu và triệu chứng của nấm bẹn

Triệu chứng của nấm bẹn thường xuất hiện từ từ và có xu hướng lan rộng nếu không điều trị. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:

• Ngứa vùng bẹn, đùi trong hoặc kẽ mông, mức độ từ nhẹ đến dữ dội.
• Cảm giác rát, châm chích hoặc nóng bỏng, đặc biệt khi ra mồ hôi hoặc vận động.
• Phát ban đỏ hoặc đổi màu da (đỏ, nâu, tím, xám hoặc nhạt màu hơn vùng da xung quanh, tùy màu da mỗi người).
• Tổn thương dạng vòng hoặc bán vòng, trung tâm tổn thương có xu hướng nhạt màu hơn, trong khi rìa viền rõ.
• Da bong vảy, khô, nứt nẻ hoặc tróc vảy.
• Mụn nước nhỏ hoặc bóng nước li ti xuất hiện dọc theo rìa tổn thương.
• Vùng da bệnh có thể dày lên hoặc thô ráp nếu bệnh kéo dài.

Nấm bẹn thường không ảnh hưởng trực tiếp đến cơ quan sinh dục như dương vật, bìu hay âm hộ, nhưng có thể lan đến vùng lân cận nếu vệ sinh kém hoặc gãi nhiều.

Biến chứng có thể gặp phải khi mắc nấm bẹn

Nếu không được điều trị đúng cách hoặc điều trị không triệt để, nấm bẹn có thể dẫn đến một số biến chứng như:

• Tái phát nhiều lần, đặc biệt ở người có cơ địa dễ nhiễm nấm.
• Lan rộng sang các vùng da khác, như mông, bụng dưới hoặc vùng đùi đối diện.
• Nhiễm trùng da thứ phát do vi khuẩn, do gãi nhiều làm trầy xước da.
• Dày và sần da như vỏ cam, thâm da hoặc sẹo tăng sắc tố tại vùng tổn thương.
• Ảnh hưởng tâm lý, gây tự ti, khó chịu, đặc biệt ở người trẻ tuổi hoặc người thường xuyên vận động.
• Ở những người có bệnh nền như đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, nấm bẹn có thể kéo dài và khó điều trị hơn. 

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đi khám bác sĩ da liễu trong các trường hợp sau:

• Phát ban vùng bẹn đau, sưng, rỉ dịch hoặc kèm sốt.
• Ngứa và tổn thương không cải thiện sau 7 ngày tự điều trị bằng thuốc kháng nấm không kê đơn.
• Bệnh không khỏi hoàn toàn sau 2 - 3 tuần đã điều trị đúng cách.
• Tổn thương lan nhanh hoặc tái phát nhiều lần.
• Người mắc đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Không chắc chắn chẩn đoán, cần phân biệt với các bệnh da khác như viêm da tiếp xúc, vảy nến, viêm da tiết bã hoặc nhiễm khuẩn.
• Việc thăm khám sớm giúp chẩn đoán chính xác, điều trị đúng nguyên nhân, tránh biến chứng và rút ngắn thời gian bệnh.

Nấm bẹn là bệnh da liễu do nấm dermatophytes gây ra, trong đó thường gặp nhất là Trichophyton rubrum và Epidermophyton floccosum. Đây là những loại nấm có khả năng sống và phát triển mạnh ở lớp sừng của da, đặc biệt trong môi trường ẩm ướt, nóng và ít thông thoáng.

Vùng bẹn, đùi trong và kẽ mông là khu vực dễ bị nhiễm nấm vì thường xuyên đổ mồ hôi, bị che kín bởi quần áo và có nhiều nếp gấp da. Khi điều kiện thuận lợi, nấm sẽ tăng sinh, xâm nhập vào da và gây viêm, ngứa, bong vảy.

Nấm bẹn có tính lây nhiễm, có thể truyền từ người sang người thông qua:

• Tiếp xúc trực tiếp da với da, bao gồm cả quan hệ tình dục.
• Dùng chung đồ cá nhân như khăn tắm, quần áo, ga giường.
• Lây từ vùng da khác trên cơ thể, đặc biệt là từ nấm bàn chân hoặc nấm móng. Nấm có thể lan từ chân lên bẹn qua tay, khăn lau hoặc quần áo nếu vệ sinh không đúng cách.

Ngoài ra, thói quen mặc quần áo bó sát, không thấm hút mồ hôi khiến vùng bẹn luôn ẩm nóng sẽ tạo điều kiện lý tưởng cho nấm phát triển và kéo dài bệnh.

Những ai có nguy cơ mắc phải nấm bẹn?

Nấm bẹn có thể gặp ở bất kỳ ai, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:

• Nam giới.
• Thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi, liên quan đến đặc điểm giải phẫu vùng bẹn, mức độ tiết mồ hôi nhiều và hoạt động thể lực cao.
• Người thường dùng chung khăn, quần áo, chăn gối với người khác.
• Người suy giảm miễn dịch, đái tháo đường.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải nấm bẹn

Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc và tái phát nấm bẹn bao gồm:

• Ra nhiều mồ hôi, nhất là khi vận động hoặc làm việc trong môi trường nóng ẩm.
• Mặc quần áo chật, bí, đặc biệt là đồ lót không thấm hút.
• Vệ sinh cá nhân kém hoặc lau khô không kỹ sau khi tắm.
• Mắc nấm bàn chân hoặc nấm móng nhưng không điều trị triệt để.
• Béo phì, khiến các nếp gấp da cọ xát và giữ ẩm nhiều hơn.
• Đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, làm giảm khả năng chống lại nhiễm nấm.
• Dùng chung đồ cá nhân với người đang bị nhiễm nấm.

Việc tồn tại nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc sẽ khiến bệnh dễ khởi phát, khó điều trị và dễ tái phát.

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm nấm bẹn

Trong đa số trường hợp, chẩn đoán nấm bẹn dựa trên lâm sàng. Bác sĩ da liễu có thể nhận biết bệnh thông qua hình dạng tổn thương đặc trưng như mảng đỏ dạng vòng, rìa rõ, bong vảy và ngứa ở vùng bẹn.

Khi tổn thương không điển hình, điều trị không đáp ứng hoặc cần phân biệt với các bệnh da khác (viêm da tiếp xúc, vảy nến, viêm da tiết bã), bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm sau:

• Soi tươi KOH: Lấy vảy da từ vùng tổn thương để tìm sợi nấm dưới kính hiển vi.
• Nuôi cấy nấm: Giúp xác định chính xác chủng nấm gây bệnh trong các trường hợp dai dẳng hoặc tái phát nhiều lần.
• Sinh thiết da (hiếm khi cần): Áp dụng khi nghi ngờ bệnh lý da khác.

Các xét nghiệm này giúp khẳng định chẩn đoán và lựa chọn điều trị phù hợp.

Điều trị nấm bẹn

Mục tiêu điều trị nấm bẹn là tiêu diệt nấm, giảm triệu chứng và ngăn ngừa tái phát. Việc điều trị cần được thực hiện đủ thời gian ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện. Tuân thủ điều trị đúng cách giúp bệnh khỏi hoàn toàn và giảm nguy cơ tái phát.

Điều trị tại chỗ

Phần lớn các trường hợp nấm bẹn mức độ nhẹ đến trung bình đáp ứng tốt với thuốc kháng nấm bôi ngoài da, như:

• Nhóm azole (clotrimazole, ketoconazole, miconazole).
• Nhóm allylamine (terbinafine, naftifine).

Thuốc thường được bôi 1 - 2 lần/ngày trong ít nhất 2 - 4 tuần, bao phủ cả vùng tổn thương và vùng da lành xung quanh.

Điều trị toàn thân

Thuốc kháng nấm đường uống có thể được chỉ định khi:

• Tổn thương lan rộng hoặc nặng;
• Điều trị bôi ngoài không hiệu quả;
• Bệnh tái phát nhiều lần hoặc kèm nấm ở nhiều vị trí khác.

Các thuốc thường dùng gồm terbinafine, itraconazole hoặc fluconazole, liều dùng theo chỉ định của bác sĩ.

Biện pháp hỗ trợ

• Giữ vùng bẹn khô thoáng, lau khô kỹ sau khi tắm.
• Mặc quần áo rộng rãi, thấm hút mồ hôi.
• Điều trị đồng thời nấm bàn chân hoặc nấm móng nếu có.
• Không tự ý dùng kem chứa corticoid, vì có thể làm bệnh nặng và khó điều trị hơn.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của nấm bẹn

Chế độ sinh hoạt

Sinh hoạt hằng ngày đóng vai trò rất quan trọng trong việc kiểm soát và phòng ngừa nấm bẹn, đặc biệt ở những người có cơ địa dễ tái phát.

• Giữ vùng bẹn luôn khô thoáng: Sau khi tắm, vận động hoặc ra nhiều mồ hôi, nên lau khô kỹ vùng bẹn, đùi trong và kẽ mông bằng khăn sạch, mềm. Không mặc quần áo khi da còn ẩm vì độ ẩm kéo dài sẽ tạo điều kiện cho nấm phát triển.
• Lựa chọn quần áo rộng rãi, thoáng khí, đặc biệt là đồ lót bằng cotton, có khả năng thấm hút mồ hôi tốt. Tránh mặc quần bó sát, quần jeans chật hoặc đồ lót làm từ chất liệu tổng hợp trong thời gian dài.
• Duy trì thói quen vệ sinh cá nhân đúng cách: Tắm rửa hằng ngày, nhất là sau khi vận động, không dùng chung khăn tắm, quần áo, đồ lót, giặt và phơi quần áo ở nơi có ánh nắng, tránh ẩm mốc.
• Nếu đang mắc nấm bàn chân hoặc nấm móng, cần điều trị triệt để song song. Khi mặc quần áo, nên mang vớ trước rồi mới mặc đồ lót để hạn chế lây nấm từ chân lên vùng bẹn.
• Hạn chế gãi hoặc chà xát mạnh vùng tổn thương vì có thể làm trầy xước da, tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm và khiến bệnh kéo dài.

Chế độ dinh dưỡng

Mặc dù nấm bẹn không phải bệnh do ăn uống gây ra nhưng dinh dưỡng hợp lý giúp tăng cường miễn dịch, từ đó hỗ trợ cơ thể chống lại nhiễm nấm và giảm nguy cơ tái phát.

Nên bổ sung:

• Nhiều rau xanh, trái cây tươi, đặc biệt là thực phẩm giàu vitamin C, vitamin A và kẽm để hỗ trợ sức khỏe làn da.
• Thực phẩm giàu protein như cá, trứng, đậu, thịt nạc để giúp da tái tạo tốt hơn.
• Uống đủ nước mỗi ngày giúp điều hòa thân nhiệt và giảm đổ mồ hôi quá mức.

Hạn chế:

• Thực phẩm nhiều đường, đồ ngọt, nước ngọt có gas vì môi trường đường cao có thể tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.
• Rượu bia và chất kích thích vì có thể làm suy giảm miễn dịch và khiến tình trạng viêm da nặng hơn.

Phòng ngừa nấm bẹn

Việc phòng ngừa nấm bẹn chủ yếu tập trung vào giảm độ ẩm, hạn chế lây nhiễm và nâng cao sức đề kháng. Thực hiện tốt các biện pháp này giúp giảm nguy cơ mắc bệnh lần đầu và hạn chế tái phát. Một số biện pháp quan trọng bao gồm:

• Giữ da sạch và khô, đặc biệt ở vùng bẹn.
• Thay quần áo, đồ lót ngay khi bị ướt mồ hôi.
• Không dùng chung đồ cá nhân.
• Điều trị sớm các bệnh nấm da khác trên cơ thể.
• Kiểm soát tốt các bệnh mạn tính như đái tháo đường.
• Duy trì cân nặng hợp lý để giảm cọ xát và ẩm ướt ở nếp gấp da.