Chỉ số AFP trong máu bao nhiêu là bình thường? Cần làm gì khi chỉ số này tăng cao?

Chỉ số AFP trong máu là một dấu ấn sinh học quan trọng, thường được sử dụng để theo dõi chức năng gan và phát hiện sớm một số bệnh lý như ung thư gan. Mức AFP bình thường giúp đánh giá nguy cơ bệnh lý, hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi hiệu quả điều trị.

Chỉ số AFP trong máu bao nhiêu là bình thường?

Chỉ số AFP (Alpha-fetoprotein) trong máu là một dấu ấn sinh học thường được sử dụng để đánh giá chức năng gan và tầm soát một số bệnh lý như ung thư gan. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, chỉ số AFP bình thường thường dưới 10 ng/mL. Mức AFP từ 10 - 20 ng/mL có thể tăng nhẹ nhưng chưa đủ để chẩn đoán bệnh, trong khi mức trên 400 ng/mL thường gợi ý nguy cơ cao mắc ung thư gan nguyên phát (HCC).

Tuy nhiên, AFP cũng có thể tăng trong các trường hợp như xơ gan, viêm gan mạn tính, một số ung thư khác (tinh hoàn, buồng trứng) hoặc phụ nữ đang mang thai. Do đó, chỉ số AFP nên được đánh giá kết hợp với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm bổ sung để đảm bảo độ chính xác trong chẩn đoán.

Chỉ số AFP bao nhiêu là nguy hiểm?

Ngoài các nguyên nhân phổ biến kể trên, một số rối loạn di truyền hoặc bệnh lý chuyển hóa hiếm gặp cũng có thể khiến AFP tăng. Trong những trường hợp này, việc tăng AFP không rõ nguyên nhân cần được khảo sát chuyên sâu, có thể bao gồm phân tích gen hoặc sinh thiết nếu cần thiết.

Chỉ số AFP (Alpha-fetoprotein) được coi là nguy hiểm khi vượt trên 400 ng/mL, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ như viêm gan B, viêm gan C, hoặc xơ gan. Mức AFP cao như vậy thường liên quan đến ung thư gan nguyên phát (HCC), nhất là khi kết hợp với tổn thương quan sát được qua siêu âm hoặc chẩn đoán hình ảnh.

Tuy nhiên, AFP tăng nhẹ (20 - 200 ng/mL) chưa thể khẳng định chắc chắn có ung thư. Trong nhiều trường hợp, mức tăng này có thể do viêm gan hoạt động, xơ gan tiến triển, hoặc một số khối u khác như ung thư tinh hoàn, buồng trứng, dạ dày.

*Chỉ số AFP tăng cao thường gặp ở những người có yếu tố nguy cơ như viêm gan B, viêm gan C, hoặc xơ gan*

Chỉ số AFP tăng cao khi nào?

Chỉ số AFP (Alpha-fetoprotein) tăng cao trong máu là dấu hiệu cần được chú ý vì có thể liên quan đến nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến khiến AFP tăng, mỗi nguyên nhân có ý nghĩa lâm sàng riêng biệt:

Ung thư gan nguyên phát (HCC): Mức AFP tăng cao, đặc biệt khi vượt quá 400 ng/mL, thường liên quan đến ung thư gan nguyên phát. Đây là chỉ dấu đặc hiệu nhất trong nhóm ung thư, đặc biệt ở những người có nền bệnh lý gan mạn tính như viêm gan B, C hoặc xơ gan. Sự tăng đột biến của AFP trong nhóm bệnh nhân này cần được đánh giá ngay bằng các kỹ thuật hình ảnh học như siêu âm hoặc CT scan để xác định tổn thương.
Các loại ung thư ngoài gan: Một số loại ung thư ngoài gan cũng có thể làm tăng AFP, chẳng hạn như ung thư tinh hoàn không phải seminoma, ung thư buồng trứng (loại tế bào mầm), ung thư tụy hoặc dạ dày. Mặc dù mức tăng AFP không đặc hiệu cho những bệnh này, nhưng khi phối hợp với các dấu ấn ung thư khác, chỉ số AFP có thể hỗ trợ quá trình chẩn đoán và theo dõi điều trị.
Bệnh gan mạn tính: Trong các bệnh lý gan mạn tính như xơ gan hoặc viêm gan virus (B hoặc C), AFP có thể tăng nhẹ đến vừa. Mức tăng này thường phản ánh sự tái tạo tế bào gan thay vì ám chỉ một khối u ác tính. Tuy nhiên, nếu mức AFP tăng liên tục hoặc tăng nhanh theo thời gian, bác sĩ sẽ nghi ngờ tiến triển thành ung thư gan và chỉ định thêm các xét nghiệm chẩn đoán khác.
Phụ nữ mang thai: Ở phụ nữ đang mang thai, AFP tăng là hiện tượng sinh lý bình thường do thai nhi sản xuất protein này. Tuy nhiên, nếu nồng độ AFP trong máu mẹ cao bất thường, có thể nghi ngờ dị tật thai nhi như dị tật ống thần kinh. Ngược lại, mức AFP thấp bất thường cũng có thể liên quan đến nguy cơ hội chứng Down. Do đó, xét nghiệm AFP là một phần của tầm soát dị tật thai trong thai kỳ.

*Mức AFP tăng cao, đặc biệt khi vượt quá 400 ng/mL, thường liên quan đến ung thư gan nguyên phát*

Cần làm gì khi chỉ số AFP trong máu bị tăng cao?

Khi chỉ số AFP trong máu tăng cao, việc xử lý cần được thực hiện theo từng bước cụ thể để xác định nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp. Dưới đây là các việc nên làm:

Tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa: Điều đầu tiên và quan trọng nhất là không tự đánh giá kết quả. Bạn nên đến khám bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – gan mật hoặc ung bướu để được tư vấn cụ thể. Bác sĩ sẽ xem xét toàn bộ tiền sử bệnh, triệu chứng lâm sàng và các yếu tố nguy cơ hiện có.

Làm thêm các xét nghiệm bổ sung: Sau khi phát hiện AFP tăng, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm bổ sung như:

Xét nghiệm chức năng gan (ALT, AST, GGT…);
Xét nghiệm viêm gan virus B, C;
Các dấu ấn ung thư khác (CEA, CA-125…);
Xét nghiệm beta-hCG hoặc LDH nếu nghi ngờ ung thư tinh hoàn hoặc buồng trứng.

Chẩn đoán hình ảnh để tìm nguyên nhân

Kỹ thuật hình ảnh là bước quan trọng tiếp theo, đặc biệt nếu nghi ngờ ung thư gan:

Siêu âm gan;
CT scan ổ bụng;
MRI gan có thuốc cản quang.

Những hình ảnh này giúp xác định có tổn thương gan hoặc khối u nào không.

*CT scan ổ bụng thường được chỉ định nếu nghi ngờ ung thư gan*

Theo dõi định kỳ nếu chưa rõ nguyên nhân: Trong trường hợp AFP tăng nhẹ và chưa có tổn thương rõ ràng, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ mỗi 3 - 6 tháng, kết hợp xét nghiệm AFP lặp lại và siêu âm để đánh giá tiến triển.

Điều trị nguyên nhân gốc: Nếu xác định được nguyên nhân, điều trị sẽ tập trung vào bệnh nền:

Điều trị viêm gan virus bằng thuốc kháng virus;
Theo dõi sát và can thiệp nếu có khối u gan;
Phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị nếu là ung thư ngoài gan;
Hỗ trợ thai kỳ phù hợp nếu AFP tăng trong thời kỳ mang thai.

Việc hiểu rõ chỉ số AFP trong máu bao nhiêu là bình thường đóng vai trò quan trọng trong tầm soát và quản lý các bệnh lý liên quan đến gan và một số loại ung thư khác. Mặc dù AFP là một dấu ấn sinh học hữu ích, nhưng không thể dùng đơn lẻ để đưa ra chẩn đoán. Khi AFP tăng cao, người bệnh cần được đánh giá toàn diện bằng lâm sàng, xét nghiệm bổ sung và chẩn đoán hình ảnh để xác định nguyên nhân chính xác.