Gãy xương bàn chân: Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

Gãy xương bàn chân là tình trạng tổn thương cấu trúc xương ở vùng bàn chân, thường do chấn thương trực tiếp hoặc áp lực lặp lại. Tình trạng này gây đau, sưng và hạn chế vận động, đòi hỏi chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp để tránh biến chứng lâu dài.

Dấu hiệu nhận biết gãy xương bàn chân

Gãy xương bàn chân là tình trạng cần được phát hiện sớm để điều trị kịp thời, tránh ảnh hưởng đến chức năng vận động lâu dài. Dưới đây là một số dấu hiệu thường gặp giúp nhận biết tình trạng này:

• Đau nhói tại vị trí tổn thương: Cơn đau thường xuất hiện ngay sau chấn thương và tăng lên khi di chuyển hoặc đè trọng lượng lên bàn chân. Đau có thể khu trú hoặc lan tỏa tùy theo mức độ gãy.
• Sưng nề vùng bàn chân: Sưng là phản ứng viêm tự nhiên của cơ thể, xuất hiện nhanh chóng sau chấn thương. Mức độ sưng có thể khác nhau, đôi khi kèm theo bầm tím hoặc nóng đỏ.
• Bầm tím quanh vùng tổn thương: Xuất huyết dưới da làm xuất hiện vết bầm với màu sắc thay đổi theo thời gian. Đây là dấu hiệu gián tiếp cho thấy có tổn thương mô mềm hoặc mạch máu quanh xương gãy.
• Mất khả năng vận động hoặc đi lại khó khăn: Người bệnh thường không thể đi lại bình thường, có thể phải nhón chân hoặc tránh dồn lực lên bên bị tổn thương. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, bàn chân có thể bị biến dạng.
• Nghe tiếng "rắc" khi chấn thương xảy ra: Một số trường hợp ghi nhận âm thanh như tiếng gãy khi bị chấn thương, đây là dấu hiệu đặc trưng của xương bị nứt hoặc gãy.

Phương pháp chẩn đoán gãy xương bàn chân

Để xác định chính xác tình trạng gãy xương bàn chân, bác sĩ sẽ sử dụng kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán nhằm đánh giá mức độ tổn thương và đưa ra hướng điều trị phù hợp. Dưới đây là các phương pháp phổ biến:

• Khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi người bệnh về cơ chế chấn thương, thời điểm xuất hiện triệu chứng, mức độ đau, khả năng vận động, và tiền sử các vấn đề xương khớp. Việc kiểm tra trực tiếp vùng bàn chân giúp xác định điểm đau, sưng nề, biến dạng hoặc mất chức năng vận động.
• Chụp X-quang: Đây là phương pháp đầu tiên và phổ biến nhất để phát hiện gãy xương. X-quang cho phép quan sát hình ảnh cấu trúc xương, phát hiện các đường gãy rõ ràng, định vị vị trí tổn thương và đánh giá mức độ lệch trục nếu có.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): Được chỉ định khi X-quang không đủ rõ hoặc nghi ngờ gãy phức tạp. Chụp CT cung cấp hình ảnh chi tiết, giúp phát hiện các vết nứt nhỏ, tổn thương trong khớp hoặc đánh giá các mảnh gãy.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Thường được sử dụng để phát hiện gãy xương do stress hoặc tổn thương mô mềm kèm theo. MRI có độ nhạy cao trong việc phát hiện tổn thương không thấy trên X-quang, đặc biệt ở giai đoạn sớm.
• Xạ hình xương (Bone scan): Ít được sử dụng hơn nhưng có thể hữu ích trong trường hợp gãy xương nhỏ khó phát hiện hoặc ở người có triệu chứng nhưng X-quang bình thường. Phương pháp này sử dụng chất đánh dấu phóng xạ để tìm vùng xương bị tổn thương.

Phương pháp điều trị gãy xương bàn chân

Điều trị gãy xương bàn chân nhằm mục tiêu làm liền xương, phục hồi chức năng vận động và ngăn ngừa biến chứng lâu dài. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào vị trí, mức độ gãy, tình trạng lệch trục, và đặc điểm sức khỏe của người bệnh. Dưới đây là các phương pháp phổ biến:

Điều trị bảo tồn 

Phương pháp điều trị bảo tồn thường được áp dụng cho các trường hợp gãy xương bàn chân ở mức độ nhẹ, trong đó đường gãy không gây di lệch hoặc chỉ di lệch nhẹ, và cấu trúc xương vẫn còn ổn định. Mục tiêu của phương pháp này là tạo điều kiện cho xương liền tự nhiên, đồng thời hạn chế tối đa việc can thiệp phẫu thuật. Các biện pháp cụ thể bao gồm:

• Bất động bằng nẹp hoặc bó bột: Bác sĩ sẽ sử dụng nẹp chuyên dụng hoặc bó bột để cố định bàn chân, giữ cho các đầu xương gãy nằm đúng vị trí trong suốt thời gian hồi phục. Thời gian bất động có thể kéo dài từ 4 đến 6 tuần, tùy vào vị trí và mức độ tổn thương xương, cũng như khả năng liền xương của từng cá nhân.
• Sử dụng nạng hỗ trợ vận động: Trong suốt giai đoạn điều trị, người bệnh được khuyến cáo tránh dồn trọng lượng cơ thể lên bàn chân bị tổn thương. Việc sử dụng nạng giúp giảm áp lực lên vùng gãy, từ đó hạn chế đau và giảm nguy cơ làm xương di lệch thêm trong quá trình liền.
• Dùng thuốc kiểm soát triệu chứng: Thuốc giảm đau và thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) thường được kê để kiểm soát các triệu chứng đau nhức và viêm sưng trong giai đoạn cấp tính. Việc dùng thuốc cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ nhằm tránh tác dụng phụ không mong muốn.
• Theo dõi tiến trình liền xương bằng X-quang định kỳ: Định kỳ chụp X-quang trong suốt quá trình điều trị giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả của việc bất động, phát hiện sớm những bất thường như di lệch muộn, xương liền sai trục hoặc chậm liền xương, từ đó kịp thời điều chỉnh phương pháp điều trị nếu cần.

Điều trị phẫu thuật

Khi gãy xương bàn chân gây di lệch nhiều, gãy hở, hoặc gãy không ổn định, điều trị phẫu thuật là lựa chọn cần thiết để đảm bảo phục hồi tốt chức năng bàn chân. Mục tiêu là phục hồi giải phẫu chính xác cấu trúc xương và giữ ổn định vị trí gãy để tạo điều kiện tối ưu cho quá trình liền xương.

• Kết hợp xương bằng dụng cụ chuyên dụng: Bác sĩ phẫu thuật có thể sử dụng các phương tiện cố định nội tủy hoặc ngoài xương như vít, nẹp, đinh để đưa các mảnh xương về vị trí giải phẫu ban đầu. Việc cố định chắc chắn giúp duy trì cấu trúc xương trong quá trình hồi phục, hạn chế nguy cơ lệch trục và biến dạng sau này.
• Phẫu thuật mổ hở hoặc mổ ít xâm lấn: Tuỳ thuộc vào vị trí gãy và đặc điểm tổn thương, bác sĩ sẽ lựa chọn kỹ thuật mổ phù hợp. Phẫu thuật mổ hở cho phép quan sát và xử lý trực tiếp vùng tổn thương, trong khi các kỹ thuật mổ ít xâm lấn giúp giảm đau hậu phẫu, rút ngắn thời gian phục hồi và giảm nguy cơ biến chứng.
• Chăm sóc hậu phẫu: Sau phẫu thuật, người bệnh cần được theo dõi sát tình trạng vết mổ, sử dụng thuốc giảm đau, kháng sinh dự phòng nhiễm trùng nếu cần, và đặc biệt là bắt đầu chương trình tập luyện phục hồi chức năng sớm dưới sự hướng dẫn chuyên môn. Việc này giúp ngăn ngừa teo cơ, cứng khớp và các biến chứng do bất động kéo dài.

Vật lý trị liệu - phục hồi chức năng

Dù điều trị theo hướng bảo tồn hay phẫu thuật, giai đoạn phục hồi chức năng là bước không thể thiếu để đảm bảo người bệnh có thể trở lại vận động bình thường. Việc can thiệp vật lý trị liệu sớm, đúng cách và theo lộ trình giúp phục hồi hiệu quả chức năng bàn chân.

• Tập vận động dần dần: Sau giai đoạn bất động, người bệnh sẽ được hướng dẫn các bài tập nhẹ nhàng để lấy lại tầm vận động khớp, tăng sức mạnh cơ quanh vùng gãy, và cải thiện thăng bằng. Quá trình này phải thực hiện có kiểm soát nhằm tránh tái chấn thương hoặc ảnh hưởng đến vùng xương đang liền.
• Tăng khả năng chịu lực: Theo tiến triển của liền xương và hướng dẫn từ bác sĩ, người bệnh sẽ được tập luyện tăng dần khả năng chịu trọng lực lên bàn chân bị thương. Đây là bước quan trọng giúp chuyển từ trạng thái bất động sang đi lại bình thường.
• Theo dõi và điều chỉnh: Trong suốt quá trình phục hồi, chuyên viên vật lý trị liệu và bác sĩ điều trị sẽ đánh giá tiến triển, điều chỉnh cường độ và loại hình tập luyện để phù hợp với từng giai đoạn hồi phục của người bệnh.

Gãy xương bàn chân là một chấn thương không thể xem nhẹ, bởi nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách, người bệnh có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng phức tạp như biến dạng bàn chân, viêm khớp sau chấn thương hoặc giảm chức năng vận động lâu dài. Nhận biết sớm dấu hiệu, chẩn đoán chính xác và điều trị đúng phương pháp, kết hợp với phục hồi chức năng sẽ giúp người bệnh hồi phục hiệu quả và phòng ngừa tái phát.