Lão thị và viễn thị: Phân biệt đúng để chăm sóc mắt hiệu quả

Khó nhìn gần, phải nheo mắt khi đọc sách hay nhanh mỏi mắt khi làm việc là tình trạng nhiều người gặp phải. Tuy nhiên, không ít trường hợp băn khoăn không biết đó là lão thị hay viễn thị. Hãy cùng Trung tâm Tiêm chủng Long Châu hiểu đúng bản chất của hai tình trạng này sẽ giúp bạn chăm sóc đôi mắt hiệu quả và lựa chọn giải pháp điều chỉnh thị lực phù hợp.

Phân biệt lão thị và viễn thị: Những điểm khác biệt quan trọng

Mặc dù đều gây khó khăn khi nhìn gần, nhưng viễn thị và lão thị có bản chất hoàn toàn khác nhau, cụ thể:

• Về bản chất: Lão thị là hệ quả của quá trình lão hóa sinh lý, trong khi viễn thị là tật khúc xạ liên quan đến cấu trúc nhãn cầu.

• Về thời điểm xuất hiện: Lão thị thường xảy ra sau 40 tuổi, còn viễn thị có thể có từ khi sinh ra. 

• Về biểu hiện: Người viễn thị có thể nhìn xa tương đối rõ trong giai đoạn đầu, trong khi người lão thị vẫn nhìn xa bình thường nhưng gặp khó khăn rõ rệt khi nhìn gần.

• Về cơ chế: Lão thị do thủy tinh thể giảm đàn hồi, không còn điều tiết tốt. Viễn thị do ánh sáng hội tụ sai vị trí trên võng mạc. Chính vì vậy, cách điều chỉnh hai tình trạng này cũng khác nhau.

Một điểm quan trọng là viễn thị có thể kết hợp với lão thị. Khi người viễn thị bước vào độ tuổi trung niên, khả năng điều tiết giảm sẽ khiến triệu chứng nhìn gần trở nên nặng hơn. Trong trường hợp này, việc đo khám mắt chính xác là rất cần thiết để lựa chọn kính phù hợp. Phân biệt đúng viễn thị và lão thị không chỉ giúp cải thiện tầm nhìn mà còn hạn chế tình trạng đeo kính sai độ, nguyên nhân gây mỏi mắt, đau đầu và suy giảm thị lực lâu dài.

Đặc điểm và dấu hiệu nhận biết viễn thị và lão thị

Lão thị

Lão thị là hiện tượng suy giảm khả năng nhìn gần do quá trình lão hóa tự nhiên của mắt. Những dấu hiệu nhận biết lão thị là:

• Khó nhìn ở cự ly gần: Khi tuổi càng cao, thủy tinh thể dần mất đi tính đàn hồi vốn có, không còn khả năng điều tiết linh hoạt để hội tụ ánh sáng từ vật ở khoảng cách gần lên võng mạc. Kết quả là người mắc lão thị sẽ gặp khó khăn khi đọc sách, xem điện thoại hoặc làm việc cần nhìn chi tiết ở cự ly gần.

• Thường xuất hiện rõ rệt từ sau 40 tuổi, bất kể trước đó người đó có mắc tật khúc xạ hay không: Đây là quá trình sinh lý bình thường, gần như không thể tránh khỏi. Ban đầu, các triệu chứng thường nhẹ, như phải đưa sách ra xa mới nhìn rõ hoặc nhanh mỏi mắt khi đọc lâu. Theo thời gian, tình trạng này sẽ tiến triển rõ rệt hơn.

• Đối tượng dễ bị lão thị: Bao gồm người trung niên và cao tuổi, người làm việc văn phòng nhiều giờ trước màn hình, người thường xuyên đọc sách, sử dụng thiết bị điện tử ở khoảng cách gần. Những người từng bị viễn thị từ nhỏ có xu hướng xuất hiện lão thị sớm hơn so với người bình thường.

Điểm quan trọng cần lưu ý là lão thị không phải bệnh lý, mà là sự thay đổi sinh lý của mắt theo tuổi tác. Tuy nhiên, nếu không được điều chỉnh đúng cách, lão thị có thể gây mỏi mắt kéo dài, đau đầu và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Viễn thị 

Viễn thị là một tật khúc xạ của mắt, với các đặc điểm:

• Mắt gặp khó khăn khi nhìn gần: Điều này xảy ra khi hình ảnh của vật không hội tụ đúng trên võng mạc mà nằm phía sau võng mạc, khiến mắt nhìn xa tương đối rõ nhưng gặp khó khăn khi nhìn gần, đặc biệt trong điều kiện ánh sáng kém hoặc khi làm việc kéo dài.

• Có thể xuất hiện từ nhỏ: Do cấu trúc nhãn cầu ngắn hơn bình thường hoặc do công suất khúc xạ của giác mạc và thủy tinh thể không đủ. Ở trẻ em, viễn thị nhẹ thường không gây triệu chứng rõ ràng vì mắt còn khả năng điều tiết mạnh. Tuy nhiên, khi điều tiết kéo dài, trẻ dễ bị mỏi mắt, đau đầu hoặc giảm khả năng tập trung học tập.

• Biểu hiện rõ ở người trưởng thành: Viễn thị có thể biểu hiện rõ hơn với các dấu hiệu như nhìn mờ khi đọc sách, căng tức mắt, nhức đầu vùng trán - thái dương hoặc chảy nước mắt khi làm việc gần. Khi tuổi tăng lên và khả năng điều tiết giảm, viễn thị chưa được điều chỉnh sẽ trở nên rõ rệt hơn và dễ bị nhầm lẫn với lão thị.

Khác với lão thị, viễn thị là tật khúc xạ có thể tiến triển nếu không được theo dõi và điều chỉnh đúng. Việc phát hiện sớm viễn thị giúp hạn chế các biến chứng như lác mắt ở trẻ em hoặc mỏi mắt mạn tính ở người lớn.

Cách điều chỉnh và chăm sóc mắt khi bị lão thị hoặc viễn thị

Sử dụng kính gọng hoặc áp tròng

Với lão thị, phương pháp điều chỉnh phổ biến nhất là sử dụng kính đọc sách hoặc kính đa tròng. Kính đọc sách phù hợp với người chỉ cần nhìn gần trong thời gian ngắn, trong khi kính đa tròng giúp nhìn rõ ở nhiều khoảng cách, thuận tiện cho sinh hoạt hằng ngày.

Ngoài kính gọng, người lão thị cũng có thể lựa chọn kính áp tròng đa tròng hoặc đơn tròng, tùy theo nhu cầu và khả năng thích nghi của mắt. 

Đối với viễn thị, kính gọng hoặc kính áp tròng là phương pháp điều chỉnh cơ bản và hiệu quả. Trẻ em viễn thị cần được theo dõi định kỳ để tránh biến chứng lác hoặc nhược thị. Ở người lớn, việc đeo kính đúng độ giúp giảm mỏi mắt và cải thiện hiệu suất làm việc.

Phẫu thuật

Trong một số trường hợp, phẫu thuật khúc xạ hoặc thay thủy tinh thể nhân tạo có thể được cân nhắc nếu lão thị ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống.

Chăm sóc mắt đúng cách

Bên cạnh việc sử dụng kính, chăm sóc mắt đúng cách đóng vai trò quan trọng:

• Người bị lão thị hoặc viễn thị nên nghỉ ngơi mắt sau mỗi 20 - 30 phút làm việc gần.

• Đảm bảo ánh sáng đầy đủ khi đọc sách.

• Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử liên tục trong thời gian dài.

• Chế độ dinh dưỡng giàu vitamin A, C, E, lutein và omega-3 cũng giúp hỗ trợ sức khỏe mắt. 

• Khám mắt định kỳ 6 - 12 tháng/lần là cách tốt nhất để theo dõi sự thay đổi thị lực và điều chỉnh kính kịp thời.

Lão thị và viễn thị tuy có biểu hiện tương tự nhưng là hai tình trạng hoàn toàn khác nhau về nguyên nhân và cách điều chỉnh. Việc hiểu đúng và phân biệt rõ hai vấn đề này giúp bạn lựa chọn giải pháp phù hợp, tránh đeo kính sai độ và bảo vệ thị lực lâu dài. Nếu gặp khó khăn khi nhìn gần hoặc thường xuyên mỏi mắt, hãy chủ động thăm khám chuyên khoa mắt để được tư vấn chính xác và kịp thời.