Men gan là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách kiểm soát an toàn

Ngày nay, men gan tăng là tình trạng khá phổ biến, xuất hiện ở cả người trẻ lẫn người lớn tuổi. Lối sống ít vận động, ăn uống nhiều dầu mỡ, sử dụng rượu bia và thuốc kéo dài đều có thể làm men gan thay đổi. Vì vậy, hiểu men gan là gì, nguyên nhân làm tăng và cách kiểm soát là điều quan trọng để duy trì sức khỏe gan và phòng tránh biến chứng về lâu dài.

Men gan là gì? 

Men gan là tên gọi quen thuộc của các chất do tế bào gan tạo ra để hỗ trợ quá trình chuyển hóa trong cơ thể. Ở người khỏe mạnh, những chất này có nồng độ ổn định. Khi tế bào gan bị tổn thương hoặc phải hoạt động quá mức, men gan có thể thoát ra ngoài vào máu, khiến chỉ số cao hơn bình thường.

Những loại men gan thường gặp trong xét nghiệm gồm ALT, AST và GGT. Tuy là tên khoa học, nhưng bạn chỉ cần hiểu chúng là các chất chỉ điểm giúp bác sĩ đánh giá tình trạng gan. Men gan không phải là bệnh, mà giống như một tín hiệu cảnh báo khi gan gặp vấn đề.

Ví dụ, nếu bạn sử dụng rượu bia nhiều, gan phải giải độc liên tục. Tế bào gan bị ảnh hưởng nên men gan tăng. Tương tự, khi mắc các bệnh liên quan đến gan hoặc dùng thuốc dài ngày, men gan cũng có thể thay đổi. Vì vậy, xét nghiệm men gan được xem là cách đơn giản để theo dõi sức khỏe gan và phát hiện sớm nguy cơ.

Bên cạnh vai trò cảnh báo, men gan còn giúp định hướng tình trạng hoạt động của gan. Chẳng hạn, khi men gan chỉ tăng nhẹ trong thời gian ngắn, nguyên nhân có thể đến từ chế độ ăn uống, thiếu ngủ hoặc căng thẳng. Ngược lại, nếu men gan tăng cao và kéo dài, đây là tín hiệu đáng chú ý và cần được khám sớm để xác định nguyên nhân cụ thể.

Nguyên nhân làm men gan tăng và những dấu hiệu cần lưu ý

Men gan tăng có thể xảy ra do nhiều yếu tố. Một số nguyên nhân rất phổ biến trong cuộc sống hàng ngày mà nhiều người không để ý.

Nguyên nhân thường gặp

• Rượu bia: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Rượu bia gây áp lực lớn cho gan khi gan phải làm nhiệm vụ chuyển hóa và giải độc. Qua thời gian, tế bào gan suy yếu và men gan tăng.
• Nhiễm virus: Các virus viêm gan như viêm gan B hoặc C có thể làm tổn thương tế bào gan và gây tăng men gan. Những bệnh lý này thường diễn tiến âm thầm nên xét nghiệm định kỳ rất quan trọng.
• Dùng thuốc kéo dài: Một số loại thuốc, chẳng hạn thuốc giảm đau dùng lâu ngày, thuốc hạ mỡ hoặc thuốc chống động kinh, có thể tác động đến gan. Vì vậy, bất kỳ việc dùng thuốc kéo dài nào cũng cần theo dõi men gan.
• Béo phì và gan nhiễm mỡ: Tình trạng tích tụ mỡ ở gan khiến tế bào gan bị ảnh hưởng, từ đó dẫn đến men gan tăng. Bệnh gan nhiễm mỡ ngày càng phổ biến ở người trẻ, đặc biệt là những người có chế độ ăn nhiều dầu mỡ và ít vận động.
• Tiếp xúc hóa chất độc hại: Một số nghề nghiệp làm việc trong môi trường có hóa chất cũng có thể gây ảnh hưởng đến gan, dẫn đến men gan cao.

Các dấu hiệu cảnh báo men gan tăng

Men gan tăng nhẹ đôi khi không gây triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, một số dấu hiệu sau có thể xuất hiện:

• Cảm giác mệt mỏi, uể oải kéo dài.
• Chán ăn hoặc rối loạn tiêu hóa.
• Nước tiểu sẫm màu hơn bình thường.
• Đau nhẹ hoặc tức vùng hạ sườn phải.
• Vàng da, vàng mắt trong trường hợp men gan tăng do tổn thương nặng.

Dù chỉ xuất hiện một trong các dấu hiệu trên, bạn cũng nên kiểm tra sức khỏe sớm để tầm soát nguy cơ. Việc phát hiện sớm giúp ngăn chặn các vấn đề nghiêm trọng hơn liên quan đến gan.

Men gan cao có nguy hiểm không và cách kiểm soát an toàn

Men gan cao không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nó là tín hiệu cho thấy gan đang chịu áp lực và có thể bị tổn thương. Việc chủ quan trước chỉ số này có thể dẫn đến nhiều hệ lụy.

Men gan cao có nguy hiểm không?

Khi men gan tăng cao kéo dài, gan không thể hoạt động hiệu quả trong việc lọc độc tố, chuyển hóa chất và sản xuất các chất cần thiết cho cơ thể. Nếu tình trạng này tiếp diễn, gan có thể bị viêm, nhiễm mỡ hoặc thậm chí dẫn đến tổn thương nặng.

Ở một số người, men gan rất cao có thể phản ánh tình trạng viêm gan cấp hoặc tổn thương tế bào gan nghiêm trọng. Tuy nhiên, điều này chỉ có thể đánh giá đúng thông qua kiểm tra y tế. Vì vậy, men gan cao không nên bị xem nhẹ. Việc theo dõi thường xuyên và thay đổi lối sống đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ gan.

Cách kiểm soát men gan an toàn

• Hạn chế rượu bia: Cắt giảm rượu bia là cách nhanh nhất để giảm áp lực cho gan.
• Ăn uống lành mạnh: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt. Giảm thực phẩm chiên rán, nhiều dầu mỡ và đồ chế biến sẵn.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân là yếu tố thúc đẩy gan nhiễm mỡ và làm tăng men gan. Hoạt động thể chất đều đặn sẽ giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả.
• Không tự ý dùng thuốc: Dùng thuốc kéo dài mà không có hướng dẫn dễ khiến gan quá tải. Nếu cần điều trị lâu dài, hãy kiểm tra men gan định kỳ.
• Kiểm tra sức khỏe thường xuyên: Xét nghiệm máu đơn giản có thể giúp phát hiện sớm bất thường của gan.

Khi nào cần đi khám?

• Khi men gan cao kéo dài qua nhiều lần xét nghiệm.
• Khi xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, vàng mắt, đau bụng kéo dài.
• Khi đang dùng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến gan.
• Khi có tiền sử bệnh gan hoặc nghi ngờ phơi nhiễm virus viêm gan.

Cách xét nghiệm men gan và những lưu ý quan trọng

Xét nghiệm men gan là xét nghiệm máu đơn giản, thường diễn ra nhanh và không gây đau nhiều. Bạn sẽ được lấy một lượng máu nhỏ để phân tích các chỉ số men gan.

Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?

Thông thường, không cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm men gan. Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt bác sĩ có thể yêu cầu nhịn ăn theo hướng dẫn.

Những yếu tố có thể ảnh hưởng kết quả xét nghiệm

• Sử dụng rượu bia trong vòng 24 giờ trước xét nghiệm.
• Dùng thuốc ảnh hưởng đến gan.
• Tập luyện nặng trong ngày.
• Thiếu ngủ hoặc stress kéo dài.

Nên lựa chọn cơ sở uy tín

Việc chọn nơi xét nghiệm có thiết bị và chuyên môn tốt giúp đảm bảo kết quả chính xác, từ đó việc theo dõi và đánh giá sức khỏe gan sẽ hiệu quả hơn.

Men gan là chỉ số quan trọng phản ánh tình trạng hoạt động của gan. Khi men gan tăng, đó là tín hiệu cho thấy gan đang chịu ảnh hưởng từ lối sống, bệnh lý hoặc các yếu tố bên ngoài. Bằng cách hiểu rõ men gan, nhận diện nguyên nhân và áp dụng các biện pháp chăm sóc đúng cách, bạn có thể bảo vệ gan hiệu quả và phòng ngừa các vấn đề lâu dài. Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ cũng là giải pháp đơn giản giúp bạn theo dõi men gan và duy trì sức khỏe tổng thể.