Nhận biết dấu hiệu bại não ở trẻ sơ sinh

Nhiều dấu hiệu bại não ở trẻ sơ sinh thường không rõ ràng trong những tháng đầu đời và dễ bị nhầm lẫn với chậm phát triển thông thường. Điều này khiến không ít cha mẹ bỏ lỡ thời điểm vàng để can thiệp sớm. Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ hiểu đúng, nhận biết sớm và chủ động phòng ngừa bại não cho trẻ.

Bại não không phải là bệnh tiến triển mà là hậu quả của tổn thương não không hồi phục. Các dấu hiệu bại não ở trẻ sơ sinh thường liên quan đến vận động, tư thế, trương lực cơ và phản xạ của trẻ, có thể xuất hiện ngay từ giai đoạn sơ sinh.

Trẻ chậm phát triển vận động so với độ tuổi

Một trong những dấu hiệu bại não ở trẻ sơ sinh phổ biến nhất là trẻ chậm đạt các mốc vận động cơ bản:

Trẻ có thể không kiểm soát tốt đầu cổ, khó ngẩng đầu khi nằm sấp hoặc không lẫy kịp thời so với các bé cùng tháng tuổi.
Cha mẹ thường nhận thấy trẻ ít vận động, ít đạp chân tay hoặc cử động yếu ớt, không linh hoạt như bình thường.

Những biểu hiện này xuất hiện sớm và dần rõ rệt hơn nếu không được chú ý.

*Cha mẹ thường nhận thấy trẻ sơ sinh ít vận động, ít đạp chân tay hoặc cử động yếu ớt, không linh hoạt như bình thường*

Trương lực cơ bất thường

Trương lực cơ bất thường là dấu hiệu bại não ở trẻ sơ sinh dễ nhận biết nhất. Trẻ có thể biểu hiện theo hai hướng:

Cơ thể quá cứng: Tay chân thường gồng cứng, khó gập duỗi tự nhiên khi bế hoặc thay quần áo.
Cơ thể quá mềm: Cơ thể mềm nhũn khi bế, đầu cổ không vững và dễ lọt thỏm.

Những bất thường này phản ánh tổn thương ở vùng não kiểm soát cơ, khiến trẻ khó duy trì tư thế bình thường.

Tư thế và cử động bất thường

Trẻ có thể có các biểu hiện sau:

Hay vặn mình, ưỡn người quá mức hoặc có cử động bất thường như tay chân bắt chéo cứng nhắc.
Tư thế cơ thể thường không cân xứng giữa hai bên, một bên cứng hơn bên kia
Trẻ hay nghiêng đầu về một hướng.

Những cử động này không chỉ khó chịu cho trẻ mà còn là tín hiệu cảnh báo sớm về vấn đề thần kinh.

Phản xạ sơ sinh bất thường

Phản xạ sơ sinh ở trẻ bình thường sẽ mất dần theo tháng tuổi, nhưng ở trẻ có nguy cơ bại não:

Một số phản xạ như giật mình dang tay hoặc nắm tay chặt có thể kéo dài bất thường.
Ngược lại, một số phản xạ khác lại yếu hoặc không xuất hiện đầy đủ.

Cha mẹ có thể quan sát khi kích thích nhẹ lòng bàn chân hoặc tay trẻ để nhận biết sự khác lạ này.

*Ở trẻ có nguy cơ bại não, một số phản xạ như giật mình dang tay hoặc nắm tay chặt có thể kéo dài bất thường*

Khó bú, khó nuốt, hay sặc

Nhiều trẻ biểu hiện các vấn đề ăn uống ngay từ những ngày đầu:

Khó bú ngay từ những ngày đầu, bú yếu, ngắt quãng hoặc dễ sặc sữa.
Trẻ hay chảy nước dãi nhiều do kiểm soát cơ miệng và họng kém.

Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến dinh dưỡng mà còn liên quan trực tiếp đến tổn thương vùng não kiểm soát nuốt và bú.

Trẻ ít giao tiếp, phản ứng kém với âm thanh và ánh sáng

Trẻ ít cười xã giao, ít đáp ứng khi gọi tên hoặc không quay đầu theo tiếng động.
Không nhìn theo vật di động.

Những biểu hiện này có thể đi kèm tổn thương thần kinh khác, khiến trẻ kém tương tác với môi trường xung quanh.

Nếu trẻ có từ hai dấu hiệu bại não ở trẻ sơ sinh trở lên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa nhi thần kinh để được đánh giá sớm. Can thiệp kịp thời trong những tháng đầu đời có thể mang lại sự cải thiện đáng kể.

Yếu tố nguy cơ gây bại não ở trẻ sơ sinh

Bại não không phải lúc nào cũng có nguyên nhân rõ ràng, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan chặt chẽ đến các yếu tố nguy cơ trong thai kỳ, lúc sinh và giai đoạn sơ sinh.

Yếu tố trước sinh

Trong thai kỳ, một số yếu tố có thể tăng nguy cơ bại não:

Mẹ nhiễm một số virus như rubella hay cytomegalovirus có thể gây tổn thương não thai nhi.
Thai chậm phát triển trong tử cung, đa thai hoặc mẹ bị tiền sản giật.
Bệnh lý nền của mẹ không được kiểm soát tốt cũng tăng nguy cơ đáng kể.

*Thai chậm phát triển trong tử cung, đa thai hoặc mẹ bị tiền sản giật cũng làm tăng nguy cơ trẻ bị bại não*

Yếu tố trong khi sinh

Các biến cố trong quá trình sinh có thể gây tổn thương não:

Sinh non, trẻ nhẹ cân hoặc ngạt khi sinh dẫn đến thiếu oxy não là những yếu tố phổ biến.
Chuyển dạ kéo dài hoặc cần can thiệp sản khoa khó khăn.

Những yếu tố này góp phần làm tổn thương não bộ non nớt của trẻ.

Yếu tố sau sinh

Giai đoạn sơ sinh cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ:

Vàng da nhân não nếu không điều trị kịp thời có thể gây tổn thương nghiêm trọng.
Nhiễm trùng sơ sinh như viêm não, viêm màng não.
Chấn thương đầu ở giai đoạn đầu đời.

Biến chứng, cách điều trị và phòng tránh bại não ở trẻ sơ sinh

Biến chứng của bại não

Bại não có thể dẫn đến nhiều hậu quả lâu dài:

Hạn chế vận động suốt đời, co cứng khớp gây biến dạng xương.
Một số trẻ kèm theo rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ.
Động kinh hoặc vấn đề về cảm giác.

*Bại não có thể dẫn đến hạn chế vận động suốt đời, co cứng khớp gây biến dạng xương*

Cách điều trị bại não

Bại não không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng can thiệp sớm giúp cải thiện rõ rệt chức năng:

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng là nền tảng.
Kết hợp hoạt động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu để hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng.
Bác sĩ có thể dùng thuốc kiểm soát co cứng theo chỉ định.
Theo dõi lâu dài phối hợp đa chuyên khoa để quản lý biến chứng.

Phòng tránh bại não ở trẻ sơ sinh

Cha mẹ có thể thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau:

Khám thai và quản lý thai kỳ đầy đủ.
Tiêm phòng cho mẹ trước và trong thai kỳ để tránh nhiễm trùng.
Sinh tại cơ sở y tế có đội ngũ hồi sức sơ sinh tốt giúp xử lý kịp thời các trường hợp ngạt hoặc sinh khó.
Theo dõi sát trẻ sơ sinh có nguy cơ cao, đặc biệt vàng da hoặc nhiễm trùng.
Can thiệp sớm ngay khi nghi ngờ dấu hiệu bại não ở trẻ sơ sinh bất thường.

Trên đây là những thông tin về nhận biết dấu hiệu bại não ở trẻ sơ sinh mà bạn có thể tham khảo. Đây chính là bước quan trọng giúp trẻ có cơ hội được can thiệp sớm và cải thiện chức năng vận động về lâu dài. Cha mẹ không nên chờ đợi trẻ lớn sẽ tự hết mà cần chủ động theo dõi, thăm khám và đồng hành cùng nhân viên y tế ngay từ những dấu hiệu đầu tiên.