Những triệu chứng không dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh và cách điều trị

Triệu chứng không dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh có thể xuất hiện âm thầm nhưng lại gây nhiều khó chịu cho bé trong những tháng đầu đời. Việc quan sát kỹ các thay đổi sau mỗi cữ bú sẽ giúp cha mẹ phát hiện sớm và có hướng can thiệp phù hợp.

Các triệu chứng không dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Không dung nạp lactose xảy ra khi cơ thể trẻ thiếu hoặc giảm men lactase - enzyme cần thiết để tiêu hóa lactose có trong sữa. Khi lactose không được tiêu hóa hoàn toàn, nó sẽ xuống đại tràng, lên men và gây ra các triệu chứng tiêu hóa. Theo National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK - Hoa Kỳ), tiêu chảy, đau bụng, đầy hơi và chướng bụng là những triệu chứng điển hình của không dung nạp lactose ở trẻ em và người lớn, thường xuất hiện trong vòng vài giờ sau khi sử dụng thực phẩm chứa lactose.

Những triệu chứng thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bao gồm:

• Tiêu chảy, phân lỏng, có thể có bọt, mùi chua;
• Đau bụng, quấy khóc nhiều sau bú;
• Bụng chướng, phình to do tích khí;
• Đầy hơi, xì hơi nhiều hơn bình thường;
• Một số trẻ có thể nôn trớ hoặc bú kém do cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa.

Mức độ biểu hiện không dung nạp lactose có thể khác nhau giữa các trẻ. Một số trẻ chỉ gặp triệu chứng khi tiêu thụ lượng lactose lớn, trong khi những trẻ khác có thể phản ứng ngay cả với một lượng rất nhỏ lactose trong khẩu phần ăn. Việc theo dõi kỹ phản ứng của trẻ sau mỗi cữ bú đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và xử trí phù hợp.

Cách xử trí bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Việc điều trị bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh và mức độ biểu hiện triệu chứng. Mục tiêu chính là giảm các rối loạn tiêu hóa, đồng thời vẫn đảm bảo trẻ được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho quá trình tăng trưởng và phát triển. Dưới đây là một số hướng can thiệp thường được bác sĩ áp dụng.

Điều chỉnh loại sữa phù hợp cho trẻ

Trong trường hợp trẻ bất dung nạp lactose bẩm sinh hoặc do yếu tố di truyền, bác sĩ thường chỉ định sử dụng sữa công thức không chứa lactose hoặc có hàm lượng lactose rất thấp. Việc lựa chọn sữa cần được tư vấn bởi nhân viên y tế để phù hợp với độ tuổi và nhu cầu dinh dưỡng của trẻ.

Nếu bất dung nạp lactose xảy ra tạm thời do nhiễm virus đường ruột hoặc các bệnh lý tiêu hóa, trẻ vẫn có thể tiếp tục bú sữa mẹ hoặc dùng sữa có lactose nhưng với lượng giảm, chia nhỏ cữ bú để hạn chế triệu chứng. Một số trường hợp có thể cân nhắc sữa công thức bổ sung enzyme lactase nhằm hỗ trợ quá trình tiêu hóa lactose.

Bổ sung enzyme lactase khi cần thiết

Đối với trẻ thiếu hụt men lactase, việc bổ sung enzyme này có thể giúp cải thiện khả năng tiêu hóa lactose. Enzyme lactase thường được sử dụng dưới dạng dung dịch hoặc chế phẩm phù hợp với trẻ nhỏ và được dùng trước hoặc ngay trong cữ bú. Việc sử dụng cần tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Điều chỉnh chế độ ăn trong các bệnh lý liên quan

Nếu bất dung nạp lactose liên quan đến các bệnh lý như bệnh Celiac, việc kiểm soát chế độ ăn đóng vai trò then chốt. Trẻ cần được loại bỏ gluten khỏi khẩu phần ăn vì tình trạng viêm ruột do gluten có thể làm giảm sản xuất enzyme lactase. Các thực phẩm không chứa gluten như gạo, ngô, khoai… sẽ được ưu tiên nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ năng lượng và vi chất cho trẻ.

Cách phòng ngừa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Phòng ngừa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh chủ yếu tập trung vào việc lựa chọn nguồn dinh dưỡng phù hợp và theo dõi sát phản ứng tiêu hóa của trẻ trong từng giai đoạn phát triển. Một số biện pháp được khuyến nghị gồm:

• Ưu tiên nuôi con bằng sữa mẹ: Với trẻ bú mẹ, nên tiếp tục duy trì nguồn sữa mẹ vì đây là thực phẩm tối ưu cho hệ tiêu hóa non nớt của trẻ. Để giảm gánh nặng cho đường ruột, mẹ có thể cho trẻ bú với lượng vừa phải, chia thành nhiều cữ nhỏ trong ngày, giúp lactose được tiêu hóa dễ dàng hơn và hạn chế rối loạn tiêu hóa.
• Lựa chọn sữa công thức phù hợp khi cần thiết: Trong trường hợp trẻ dùng sữa công thức, cha mẹ nên cân nhắc các loại sữa ít lactose, không chứa lactose hoặc sữa đã được bổ sung enzyme lactase nhằm hỗ trợ quá trình tiêu hóa.
• Thận trọng trong giai đoạn ăn dặm: Khi trẻ bắt đầu ăn dặm, các thực phẩm có chứa lactose như sữa, phô mai, sữa chua hoặc kem nên được giới thiệu từng loại, với lượng nhỏ và theo dõi kỹ phản ứng của trẻ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ bất dung nạp lactose, cần tạm ngưng thực phẩm đó và thử lại sau một thời gian. Theo dõi và thăm khám y tế khi cần

Khi trẻ có các biểu hiện rối loạn tiêu hóa kéo dài hoặc nghi ngờ bất dung nạp lactose, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám. Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm phù hợp và tư vấn chế độ dinh dưỡng, chăm sóc cũng như lựa chọn sữa và thực phẩm an toàn, phù hợp với tình trạng của trẻ.

Nhìn chung, việc nhận biết sớm các triệu chứng không dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh đóng vai trò quan trọng trong quá trình chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ. Cha mẹ không nên quá lo lắng nhưng cũng cần theo dõi sát phản ứng của trẻ, đồng thời chủ động thăm khám bác sĩ khi các dấu hiệu rối loạn tiêu hóa kéo dài để đảm bảo an toàn và sức khỏe lâu dài cho trẻ.