Sa búi trĩ là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

Sa búi trĩ là hiện tượng các tĩnh mạch trĩ bị giãn và lòi ra ngoài hậu môn, thường gây đau rát, chảy máu và khó chịu khi đi đại tiện. Tình trạng này nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Sa búi trĩ là gì?

Sa búi trĩ là tình trạng các búi trĩ (vốn là cấu trúc mạch máu bình thường trong ống hậu môn) bị giãn nở quá mức và trượt ra khỏi vị trí giải phẫu ban đầu, dẫn đến hiện tượng lòi ra bên ngoài hậu môn. Đây là biểu hiện thường gặp trong bệnh lý trĩ, đặc biệt là trĩ nội, khi các búi trĩ mất khả năng tự co lại và dần dần sa xuống qua lỗ hậu môn.

Về mặt giải phẫu, búi trĩ là một phần của hệ thống đệm hậu môn, góp phần vào việc kiểm soát phân và duy trì độ kín của ống hậu môn. Khi hiện tượng sa xảy ra, cấu trúc này không còn thực hiện được chức năng sinh lý bình thường, gây ra cảm giác cộm vướng và khó chịu ở vùng hậu môn. Mức độ sa có thể thay đổi từ nhẹ chỉ thấy khi rặn đi cầu đến nặng khi búi trĩ thường xuyên lòi ra ngoài và không thể tự thụt vào.

Tình trạng sa búi trĩ không chỉ gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn là dấu hiệu cho thấy trĩ đã tiến triển sang giai đoạn nặng hơn. Việc nhận biết đúng về bản chất của sa búi trĩ là nền tảng quan trọng để hiểu rõ về cơ chế bệnh học cũng như vai trò của cấu trúc hậu môn trực tràng trong các rối loạn thường gặp.

Nguyên nhân nào gây sa búi trĩ?

Sa búi trĩ là hậu quả của sự gia tăng áp lực kéo dài lên hệ thống tĩnh mạch vùng hậu môn - trực tràng, khiến các búi trĩ giãn rộng và trượt khỏi vị trí bình thường. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến có thể dẫn đến tình trạng này:

• Thói quen rặn mạnh và ngồi lâu khi đi đại tiện: Việc rặn quá mức tạo áp lực lớn lên tĩnh mạch hậu môn, khiến búi trĩ phình to và dần dần sa ra ngoài. Thói quen ngồi lâu trong nhà vệ sinh cũng góp phần làm gián đoạn tuần hoàn máu, làm nặng thêm tình trạng trĩ.
• Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài: Táo bón khiến người bệnh phải rặn nhiều, trong khi tiêu chảy kéo dài gây kích thích niêm mạc hậu môn. Cả hai tình trạng này đều làm tổn thương cấu trúc nâng đỡ búi trĩ, dẫn đến sa.
• Chế độ ăn uống thiếu chất xơ và nước: Chế độ ăn ítchất xơ, ít rau củ và uống không đủ nước dễ gây táo bón, là yếu tố nguy cơ hàng đầu làm trầm trọng tình trạng sa búi trĩ.
• Mang thai và sinh nở: Phụ nữ mang thai, đặc biệt trong tam cá nguyệt cuối, thường bị tăng áp lực ổ bụng và cản trở máu tĩnh mạch hồi lưu, dễ dẫn đến giãn tĩnh mạch hậu môn. Quá trình sinh thường cũng có thể gây tổn thương vùng chậu và góp phần gây sa búi trĩ.
• Tuổi tác và yếu tố cơ địa: Tuổi càng cao thì các mô liên kết và cơ nâng hậu môn càng suy yếu, dễ dẫn đến sa búi trĩ. Ngoài ra, yếu tố di truyền cũng có thể đóng vai trò trong sự hình thành và tiến triển của bệnh trĩ.
• Tăng áp lực ổ bụng do bệnh lý hoặc công việc nặng: Những người thường xuyên mang vác nặng, bị ho mạn tính, béo phì hoặc mắc bệnh về gan (gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa) cũng có nguy cơ cao bị sa búi trĩ.

Những dấu hiệu sa búi trĩ cần lưu ý

Sa búi trĩ là biểu hiện tiến triển của bệnh trĩ, có thể gây ra nhiều bất tiện trong sinh hoạt và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Dưới đây là những dấu hiệu sa búi trĩ thường gặp mà người bệnh cần đặc biệt lưu ý:

• Cảm giác có khối lòi ra sau khi đi đại tiện: Người bệnh thường cảm nhận được sự xuất hiện của một khối mô mềm tại hậu môn sau mỗi lần đi đại tiện. Ban đầu, khối này có thể tự co lại vào trong, nhưng khi bệnh tiến triển, búi trĩ có thể nằm thường xuyên ngoài hậu môn và không thể tự thụt vào.
• Chảy máu khi đi đại tiện: Máu tươi xuất hiện sau khi đi cầu là dấu hiệu điển hình. Lượng máu có thể ít, chỉ vài giọt dính trên giấy vệ sinh, hoặc nhiều hơn nếu búi trĩ bị tổn thương nghiêm trọng. Đây là biểu hiện cảnh báo cần được theo dõi kỹ lưỡng.
• Đau rát và ngứa vùng hậu môn: Cảm giác đau rát xuất hiện do ma sát giữa búi trĩ sa ra và quần áo, hoặc do viêm nhiễm tại vùng da quanh hậu môn. Kèm theo đó, tình trạng ngứa ngáy kéo dài cũng là biểu hiện gây khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
• Cảm giác nặng tức hoặc khó chịu vùng hậu môn: Người bệnh có thể thấy cảm giác nặng, tức hoặc như có vật lạ trong ống hậu môn, đặc biệt khi đứng lâu hoặc vận động nhiều. Điều này là do búi trĩ lớn dần và gây áp lực lên cơ vòng hậu môn.
• Chảy dịch nhầy hoặc ẩm ướt vùng hậu môn: Khi búi trĩ sa ra ngoài, niêm mạc hậu môn bị kích thích và tiết dịch nhầy. Hiện tượng này khiến vùng hậu môn luôn trong trạng thái ẩm ướt, dễ dẫn đến viêm da hoặc nhiễm trùng nếu không được vệ sinh đúng cách.

Sa búi trĩ được điều trị như thế nào?

Dưới đây là các phương pháp điều trị sa búi trĩ, được trình bày rõ ràng theo từng nhóm phương pháp để người bệnh có thể hiểu và lựa chọn hướng điều trị phù hợp:

Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt hằng ngày

Đây là bước điều trị nền tảng, đặc biệt hiệu quả trong giai đoạn đầu của sa búi trĩ. Việc bổ sung chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám cùng với uống đủ nước giúp làm mềm phân, giảm áp lực khi đi đại tiện. Song song đó, người bệnh cần duy trì thói quen đi cầu đúng giờ, tránh rặn mạnh và hạn chế ngồi lâu. Tập thể dục nhẹ nhàng, giữ vệ sinh vùng hậu môn sạch sẽ cũng góp phần ngăn ngừa tiến triển nặng hơn.

Sử dụng thuốc điều trị hỗ trợ cải thiện triệu chứng

Thuốc là lựa chọn phổ biến cho các trường hợp sa búi trĩ nhẹ đến trung bình. Nhóm thuốc thường dùng bao gồm flavonoid tăng trương lực tĩnh mạch, thuốc bôi tại chỗ có tác dụng kháng viêm, giảm đau và co búi trĩ. Ngoài ra, thuốc đặt hậu môn giúp tác động trực tiếp lên vùng tổn thương, giảm cảm giác đau rát, ngứa ngáy và ngăn ngừa viêm nhiễm.

Thực hiện thủ thuật xâm lấn tối thiểu

Khi điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả, các thủ thuật can thiệp được xem xét. Bao gồm thắt búi trĩ bằng vòng cao su để làm nghẹt và khiến búi trĩ tự rụng, chích xơ để gây xơ hóa búi trĩ, hoặc sử dụng năng lượng nhiệt (laser, tia hồng ngoại) để làm teo búi trĩ. Các phương pháp này ít xâm lấn, thực hiện nhanh và thường không cần nằm viện.

Phẫu thuật loại bỏ búi trĩ cho trường hợp nặng

Với sa búi trĩ độ 3 nặng hoặc độ 4, đặc biệt khi có biến chứng, phẫu thuật là lựa chọn cần thiết. Cắt trĩ kinh điển theo phương pháp Milligan-Morgan hoặc Ferguson giúp loại bỏ triệt để búi trĩ. Ngoài ra, phương pháp Longo (dùng stapler khâu treo niêm mạc trực tràng) và THD (khâu triệt mạch trĩ dưới hướng dẫn Doppler) là các kỹ thuật hiện đại, giúp giảm đau sau mổ và rút ngắn thời gian hồi phục. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào đánh giá lâm sàng và chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Sa búi trĩ là một tình trạng không thể xem nhẹ, bởi nó không chỉ gây ảnh hưởng về mặt thể chất mà còn tác động lớn đến tâm lý và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc hiểu rõ bản chất, nguyên nhân và các dấu hiệu nhận biết sớm sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc thăm khám và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Điều quan trọng là người bệnh cần giữ thói quen sống lành mạnh và không nên trì hoãn việc điều trị khi có biểu hiện bất thường, để tránh các biến chứng đáng tiếc có thể xảy ra.