Sốt cao lúc nóng lúc lạnh là gì? Nguyên nhân và cách xử lý an toàn

Nhiều gia đình thường hoang mang khi người thân, đặc biệt là trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, xuất hiện tình trạng sốt cao kèm theo lúc run lạnh, lúc lại nóng bừng. Việc không biết đâu là dấu hiệu bình thường và đâu là cảnh báo nguy hiểm có thể khiến việc chăm sóc trở nên khó khăn. Bài viết dưới đây sẽ giải thích rõ ràng, dễ hiểu và có hệ thống để bạn nắm bắt trọn vẹn vấn đề và biết cách xử lý an toàn tại nhà.

Sốt cao lúc nóng lúc lạnh là gì? Dấu hiệu nhận biết và mức độ nguy hiểm

Sốt cao lúc nóng lúc lạnh là tình trạng thân nhiệt tăng vượt mức bình thường, đi kèm các cơn thay đổi nhiệt độ đột ngột. Người bệnh có thể run lạnh, nổi da gà, rùng mình trong vài phút đến vài chục phút, sau đó chuyển sang cảm giác nóng bừng, đỏ mặt hoặc ra mồ hôi. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể đang nỗ lực điều chỉnh nhiệt độ bên trong để chống lại yếu tố gây bệnh.

Cơ chế dễ hiểu của tình trạng nóng lạnh xen kẽ

Khi cơ thể nhận thấy có yếu tố lạ như vi khuẩn hoặc virus, trung tâm điều nhiệt ở não sẽ tăng nhiệt độ lên để tạo môi trường bất lợi cho tác nhân gây bệnh. Lúc nhiệt độ cơ thể đang thấp hơn mức mới đó, người bệnh cảm thấy lạnh và run. Khi nhiệt độ đạt đến ngưỡng mà cơ thể đặt ra, cảm giác nóng bừng xuất hiện, kèm theo mồ hôi nhằm làm mát trở lại. Vòng lặp này có thể xảy ra nhiều lần trong ngày.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng sốt cao lúc nóng lúc lạnh

Người bệnh có thể có các biểu hiện dễ nhận thấy như:

• Run rẩy, nổi da gà, đặc biệt khi cơn lạnh bắt đầu.
• Da tái, tay chân lạnh lúc đang run.
• Vã mồ hôi, có thể kèm mệt mỏi, đau đầu, đau nhức người.
• Nhịp tim tăng nhanh hơn bình thường khi sốt.

Các dấu hiệu này thường thay đổi theo từng giai đoạn và mức độ sốt.

Khi nào tình trạng này là bình thường?

Trong nhiều trường hợp, sốt là một phản ứng tự nhiên và hữu ích của cơ thể. Người bệnh vẫn tỉnh táo, ăn uống được một phần và không có dấu hiệu nguy hiểm kèm theo. Thông thường, sốt do virus theo mùa hoặc các bệnh nhẹ sẽ tự giảm sau 2 đến 3 ngày.

Khi nào sốt cao lúc nóng lúc lạnh có thể nguy hiểm?

Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý:

• Sốt cao dai dẳng trên 39°C và kéo dài hơn 48 giờ.
• Người bệnh lừ đừ, mệt nhiều, ít đáp ứng khi gọi.
• Khó thở, nôn ói liên tục, không thể uống nước.
• Co giật hoặc có dấu hiệu mất nước.
• Trẻ nhỏ dưới 3 tháng tuổi sốt dù chỉ là sốt nhẹ.

Trong các trường hợp này, người chăm sóc nên đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế để được kiểm tra và can thiệp kịp thời. Việc chờ đợi quá lâu có thể khiến tình trạng nặng hơn, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.

Nguyên nhân thường gặp khiến người bệnh sốt cao lúc nóng lúc lạnh

Nguyên nhân gây sốt nóng lạnh xen kẽ rất đa dạng. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân thường gặp nhất, giúp người đọc hiểu theo lối diễn dịch từ tổng quan đến chi tiết.

Nhiễm siêu vi (virus theo mùa)

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt trong những thời điểm thời tiết thay đổi. Các virus gây cảm cúm, cảm lạnh hoặc nhiễm siêu vi đường hô hấp có thể khiến thân nhiệt tăng giảm đột ngột. Virus thường khiến người bệnh mệt mỏi, đau đầu, đau cơ và sốt trong vài ngày.

Nhiễm khuẩn đường hô hấp

Một số bệnh như viêm họng, viêm phổi hoặc viêm xoang có thể gây sốt cao kèm theo ớn lạnh. Nếu người bệnh ho nhiều, đau họng, khó thở hoặc mệt lả, đây có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, việc xác định có phải nhiễm khuẩn hay không cần được thực hiện bởi nhân viên y tế, không nên tự suy đoán tại nhà.

Mất nước hoặc cơ thể kiệt sức

Khi cơ thể mất nước quá mức, khả năng điều hòa nhiệt độ bị ảnh hưởng. Điều này khiến người bệnh lúc nóng, lúc lại lạnh run vì cơ thể cố gắng thích nghi. Mất nước có thể xảy ra khi thời tiết nóng, người bệnh vận động nhiều, hoặc không uống đủ nước khi đang bị sốt.

Phản ứng sau tiêm chủng

Một số loại vắc xin có thể gây sốt nhẹ hoặc sốt thất thường trong 24 đến 48 giờ đầu sau tiêm. Cơ chế này là bình thường, cho thấy hệ miễn dịch đang hoạt động. Tuy nhiên, nếu sốt cao kéo dài, người chăm sóc cần theo dõi sát và hỏi ý kiến nhân viên y tế.

Một số bệnh lý đặc biệt

Ở những người sống hoặc di chuyển trong vùng có nguy cơ, một số bệnh như sốt rét cũng có thể gây sốt lúc nóng lúc lạnh theo chu kỳ. Tuy nhiên, việc chẩn đoán bệnh hoàn toàn cần dựa trên thăm khám và xét nghiệm, không nên tự kết luận tại nhà.

Yếu tố môi trường và thời tiết

Thay đổi nhiệt độ đột ngột, trời lạnh bất thường hoặc môi trường nóng ẩm kéo dài đều có thể khiến cơ thể mất cân bằng nhiệt. Người bệnh dễ xuất hiện run lạnh hoặc nóng bừng, nhất là khi hệ miễn dịch đang yếu.

Cách chăm sóc khi bị sốt cao lúc nóng lúc lạnh và khi nào cần đi khám

Cách chăm sóc an toàn và dễ áp dụng tại nhà

• Uống đủ nước và bổ sung điện giải: Khi sốt, cơ thể mất nước nhanh hơn. Người chăm sóc có thể cho người bệnh uống nước ấm, nước lọc hoặc dung dịch điện giải pha đúng hướng dẫn. Không cần ép uống quá nhiều một lúc, mà nên chia từng ngụm nhỏ.
• Lau người bằng nước ấm: Dùng khăn ấm lau trán, nách và bẹn giúp người bệnh dễ chịu hơn. Không dùng nước lạnh hoặc chườm đá, vì điều này có thể làm cơ thể run mạnh hơn.
• Nghỉ ngơi và giữ môi trường thoáng mát: Phòng không cần quá lạnh, cũng không cần quá kín. Người bệnh nên mặc quần áo thoải mái, thấm hút mồ hôi.
• Theo dõi nhiệt độ đều đặn: Bạn có thể đo nhiệt độ 2 đến 3 giờ một lần để theo dõi diễn biến cơn sốt. Ghi lại các thời điểm nóng lạnh xen kẽ để dễ trao đổi với nhân viên y tế nếu cần.
• Duy trì dinh dưỡng nhẹ nhàng: Nếu người bệnh ăn được, ưu tiên cháo loãng, súp hoặc đồ mềm, dễ tiêu. Một số bệnh nhân có thể chán ăn khi sốt, đây là phản ứng bình thường trong thời gian ngắn.

Những điều không nên làm khi người bệnh sốt cao lúc nóng lúc lạnh

• Không tự ý dùng thuốc nếu không có hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Không ủ ấm quá mức khi người bệnh run lạnh.
• Không để người bệnh tắm nước lạnh, nằm quạt mạnh hoặc ở phòng quá nóng.
• Không tự suy đoán nguyên nhân gây bệnh.

Khi nào cần đưa người bệnh đi khám?

Nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu sau:

• Sốt cao trên 39°C kéo dài hơn 48 giờ dù đã chăm sóc tại nhà.
• Người bệnh mệt lả, không tỉnh táo, lừ đừ hoặc khó đánh thức.
• Thở nhanh, thở gấp hoặc khó thở.
• Co giật hoặc nghi ngờ mất nước nặng.
• Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt, dù chỉ sốt nhẹ.
• Người bệnh có bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn hoặc sức khỏe yếu.

Việc đi khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và có biện pháp phù hợp, tránh để bệnh tiến triển nặng.

Sốt cao lúc nóng lúc lạnh là phản ứng phổ biến khi cơ thể chống lại nhiễm trùng hoặc chịu tác động từ môi trường. Dù thường không quá nguy hiểm, tình trạng này có thể khiến người bệnh mệt mỏi và lo lắng cho gia đình. Việc hiểu rõ dấu hiệu, nắm được nguyên nhân thường gặp và áp dụng các biện pháp chăm sóc an toàn tại nhà sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi hơn. Nếu cơn sốt kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được kiểm tra. Theo dõi sát và chăm sóc đúng cách luôn là yếu tố quan trọng giúp người bệnh sớm khỏe trở lại.