Thiểu ối 3 tháng cuối: Biến chứng nguy hiểm và cách xử trí

Trong những tuần cuối của thai kỳ, nước ối giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thai nhi, hỗ trợ phát triển phổi, xương và giúp bé vận động dễ dàng. Tuy nhiên, khi mẹ gặp tình trạng thiểu ối 3 tháng cuối, thai nhi có thể đối mặt với nhiều rủi ro nghiêm trọng. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí thiểu ối giai đoạn này sẽ giúp mẹ chủ động hơn trong việc theo dõi thai kỳ, ngăn ngừa biến chứng và đảm bảo an toàn cho bé.

Thiểu ối 3 tháng cuối là gì?

Thiểu ối trong tam cá nguyệt thứ ba là tình trạng lượng nước ối thấp hơn mức phù hợp với tuổi thai, thường được chẩn đoán khi:

• Chỉ số nước ối (AFI) ≤ 5 cm trên siêu âm.
• Túi ối sâu nhất (SDP - Single Deepest Pocket) < 2 cm.

Ở thai kỳ đủ tháng, chỉ số AFI bình thường thường dao động trong khoảng 5 - 24 cm.

Ở giai đoạn này, thai nhi đã lớn, trọng lượng tăng nhanh và nhu cầu về nước ối cao hơn. Vì vậy, bất kỳ sự giảm sút nào của nước ối đều ảnh hưởng trực tiếp đến không gian cử động của thai, sự phát triển phổi và khả năng trao đổi oxy, dinh dưỡng giữa mẹ và bé.

Nước ối vốn có vai trò như một lớp đệm bảo vệ, giúp giảm va chạm, duy trì thân nhiệt ổn định, hỗ trợ thai vận động và đặc biệt là giúp phổi phát triển nhờ việc thai “hít - thở” nước ối mỗi ngày. Khi nước ối giảm, tất cả các chức năng này đều bị ảnh hưởng, khiến thiểu ối 3 tháng cuối trở thành một tình trạng cần được theo dõi sát sao.

Nguyên nhân gây thiểu ối 3 tháng cuối

Thiểu ối 3 tháng cuối có nhiều nguyên nhân, phổ biến nhất là rò rỉ ối, nhau thai kém chức năng và thai quá ngày. Việc theo dõi sát và xử trí kịp thời là chìa khóa để đảm bảo an toàn cho mẹ và bé.

Bất thường nhau thai

Nhau thai giữ vai trò cung cấp oxy, chất dinh dưỡng và hỗ trợ tạo nước ối. Các vấn đề thường gặp gồm:

• Suy giảm chức năng nhau.
• Thoái hóa bánh nhau.
• Nhau bong non một phần hoặc toàn bộ.
• Bất thường mạch máu nuôi thai.

Khi nhau hoạt động kém, lượng máu từ mẹ đến thai giảm đáng kể. Điều này khiến thai không đủ dinh dưỡng, giảm sản xuất nước tiểu, nguồn chủ yếu tạo nên nước ối, dẫn đến thiểu ối.

Vỡ ối sớm hoặc rò rỉ nước ối

Vỡ ối sớm là tình trạng màng ối bị thủng hoặc rách trước khi mẹ chuyển dạ. Rò rỉ ối thường xảy ra âm thầm:

• Quần lót thường xuyên ẩm.
• Dịch chảy trong suốt, không mùi.
• Lượng ít nhưng xuất hiện liên tục.

Khi nước ối mất dần qua nhiều ngày, lượng ối sụt giảm đáng kể. Nếu không xử trí sớm, thai có thể bị nhiễm trùng hoặc suy thai.

Thai chậm phát triển trong tử cung

Thai chậm phát triển trong tử cung là tình trạng thai không phát triển đúng chuẩn theo tuổi thai. Khi đó:

• Thai ưu tiên nuôi não và tim.
• Giảm lưu lượng máu đến thận.
• Giảm sản xuất nước tiểu.

Điều này khiến nước ối giảm đáng kể. Thiểu ối và thai chậm phát triển trong tử cung thường đi chung và cần theo dõi đặc biệt chặt chẽ.

Bệnh lý từ mẹ

Một số bệnh của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng nhau, gây giảm lượng nước ối:

• Tăng huyết áp mãn tính.
• Tiền sản giật.
• Đái tháo đường thai kỳ hoặc tiểu đường type 2.
• Lupus, bệnh thận hoặc rối loạn tự miễn.
• Mất nước, tiêu chảy kéo dài, sốt cao nhiều ngày.

Các bệnh lý này làm giảm lượng máu nuôi thai, từ đó làm giảm nước ối.

Thuốc ảnh hưởng lượng nước ối

Một số thuốc có thể làm giảm nước ối nếu dùng sai thời điểm:

• Thuốc hạ huyết áp nhóm ACE inhibitors.
• Thuốc chống viêm NSAIDs (ibuprofen, diclofenac…).

Những thuốc này có thể gây giảm tưới máu thận thai, làm giảm tạo nước tiểu và giảm nước ối.

Nguy cơ và biến chứng của thiểu ối 3 tháng cuối

Thiểu ối ở 3 tháng cuối thai kỳ là tình trạng nguy hiểm vì đây là giai đoạn thai nhi phát triển mạnh và chuẩn bị cho sinh nở. Nếu lượng nước ối thấp, mẹ và bé có thể đối mặt với nhiều nguy cơ và biến chứng.

Thai suy dinh dưỡng, chậm phát triển

Thiểu ối khiến thai nhi bị hạn chế vận động, giảm không gian phát triển, đồng thời cho thấy tình trạng nhau thai hoạt động kém. Thai dễ bị thiếu dinh dưỡng, nhẹ cân và phát triển không đồng đều.

Nguy cơ suy hô hấp do phổi không phát triển đầy đủ

Nước ối giúp thai luyện tập hô hấp ngay từ trong bụng mẹ. Khi nước ối quá ít, phổi không nở đúng chuẩn, dễ dẫn đến suy hô hấp sau sinh và phải hỗ trợ thở.

Tăng nguy cơ sinh non hoặc thai chết lưu

Thiểu ối nặng, đặc biệt khi kèm theo suy thai hoặc rối loạn tăng trưởng, có thể đe dọa tính mạng thai nhi. Một số trường hợp bác sĩ phải chỉ định sinh sớm để đảm bảo an toàn.

Biến chứng trong khi sinh: Sa dây rốn, ngạt thai

Khi nước ối ít, không gian bảo vệ dây rốn giảm, dễ dẫn đến sa dây rốn trong chuyển dạ - một tình trạng cấp cứu sản khoa. Thai cũng dễ bị chèn ép dây rốn, dẫn đến thiếu oxy và ngạt thai, buộc phải mổ lấy thai khẩn cấp.

Cách xử trí và phòng ngừa thiểu ối

Thiểu ối 3 tháng cuối có thể gây biến chứng nghiêm trọng cho cả mẹ và thai nhi, từ suy thai đến thai lưu. Việc khám thai định kỳ và tuân thủ hướng dẫn bác sĩ là chìa khóa để phòng ngừa và xử trí kịp thời.

Uống nhiều nước - truyền dịch theo chỉ định

Trong thiểu ối nhẹ, tăng lượng nước uống hằng ngày có thể cải thiện chỉ số ối. Một số mẹ được truyền dịch để tăng tưới máu tử cung - nhau thai. Tuy nhiên điều này chỉ thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ.

Nghỉ ngơi hợp lý, nằm nghiêng trái

Tư thế nằm nghiêng trái giúp:

• Tăng lưu lượng máu đến nhau.
• Tăng oxy cung cấp cho thai.
• Giảm tình trạng chèn ép tĩnh mạch chủ.

Mẹ cần tránh đi lại nhiều, tránh leo cầu thang liên tục và không làm việc nặng.

Theo dõi thai máy và siêu âm định kỳ

Một số kỹ thuật bác sĩ sẽ chỉ định:

• Siêu âm đo AFI hoặc DVP.
• Doppler động mạch rốn.
• Monitoring tim thai NST.
• Theo dõi thai máy mỗi ngày.

Nếu thai máy yếu hoặc giảm, mẹ phải đi khám ngay vì đây là dấu hiệu suy thai.

Nhập viện theo dõi khi thiểu ối nặng

Mẹ cần nhập viện khi:

• AFI dưới 3 cm.
• Thai chậm phát triển kèm thiểu ối.
• Nhịp tim thai bất thường.
• Rỉ ối kéo dài.
• Có dấu hiệu tiền sản giật.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định sinh sớm để đảm bảo an toàn.

Phòng ngừa bằng cách chăm sóc thai kỳ đúng cách

Mẹ có thể giảm nguy cơ thiểu ối bằng cách:

• Uống 2 - 2,5 lít nước mỗi ngày.
• Bổ sung đủ protein, vitamin, khoáng chất.
• Hạn chế đồ uống nhiều đường.
• Không tự dùng thuốc.
• Khám thai đầy đủ theo lịch.

Duy trì lối sống khoa học giúp giảm nguy cơ thiểu ối và bảo vệ thai khỏe mạnh.

Thiểu ối 3 tháng cuối là tình trạng tiềm ẩn nhiều nguy cơ và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thai nhi nếu không được phát hiện sớm. Việc theo dõi thai kỳ sát sao, duy trì lối sống khoa học và xử trí đúng theo hướng dẫn bác sĩ sẽ giúp mẹ đảm bảo an toàn cho bé trong giai đoạn cuối của thai kỳ. Chăm sóc đúng sẽ giúp mẹ yên tâm đón con chào đời khỏe mạnh.