Thiểu ối 3 tháng giữa: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí

Trong giai đoạn tam cá nguyệt thứ hai, thai nhi bước vào thời kỳ phát triển mạnh về hệ xương, phổi và các cơ quan quan trọng khác. Khi xuất hiện thiểu ối 3 tháng giữa, lượng nước ối suy giảm có thể khiến thai bị hạn chế vận động và tăng nguy cơ dị tật hoặc chậm phát triển. Hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu, nguy cơ và cơ chế bệnh giúp mẹ bầu chủ động hơn trong việc theo dõi và chăm sóc thai kỳ.

Thiểu ối 3 tháng giữa là gì?

Thiểu ối 3 tháng giữa là tình trạng lượng nước ối trong buồng tử cung thấp hơn mức bình thường ở tuần thai từ 14 đến 27. Ở giai đoạn này, nước ối đóng vai trò rất quan trọng cho quá trình hoàn thiện phổi, hệ xương, dây thần kinh và môi trường vận động tự nhiên của thai nhi. Khi siêu âm cho kết quả AFI < 5cm hoặc thể tích nước ối < 300ml, bác sĩ sẽ chẩn đoán thiểu ối.

Nước ối được hình thành từ dịch màng ối trong những tuần đầu, sau đó chủ yếu từ nước tiểu của thai nhi. Vì vậy, bất kỳ yếu tố nào ảnh hưởng đến chức năng thận thai, lượng máu nuôi nhau hoặc sự toàn vẹn màng ối đều có thể dẫn đến thiểu ối.

Ngoài vai trò đệm bảo vệ thai trước va chạm, nước ối còn giúp duy trì nhiệt độ ổn định, ngăn tình trạng chèn ép dây rốn, tạo không gian cho thai xoay trở và kiểm tra các dị tật bẩm sinh qua siêu âm. Ở 3 tháng giữa, nhiều cơ quan của thai nhi vẫn đang trong giai đoạn hình thành, nên sự thiếu hụt nước ối kéo dài có thể để lại hậu quả lâu dài, thậm chí đe dọa tính mạng sau sinh.

Nguyên nhân gây thiểu ối 3 tháng giữa

Thiểu ối trong tam cá nguyệt thứ hai có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau,

Bất thường nhau thai

• Suy giảm chức năng nhau: Khi nhau hoạt động kém, lượng máu từ mẹ đến thai giảm, dẫn đến giảm lượng máu qua thận thai và giảm sản xuất nước tiểu. Điều này khiến nước ối ít dần. Đây là nguyên nhân thường gặp và thường liên quan đến các bệnh lý nền của mẹ hoặc bất thường cấu trúc nhau.
• Nhau bong non: Là tình trạng phần hoặc toàn bộ nhau tách khỏi tử cung trước sinh. Dù xảy ra một phần nhỏ cũng có thể làm giảm nghiêm trọng trao đổi oxy và dinh dưỡng, từ đó làm giảm nước ối nhanh chóng. Nhau bong non thường đi kèm đau bụng, ra máu âm đạo và nguy cơ mất thai nếu không xử trí sớm.

Vỡ ối sớm hoặc rò rỉ nước ối

Trong tam cá nguyệt hai, màng ối có thể bị tổn thương do nhiễm trùng, sang chấn, thai bất thường hoặc thủ thuật xâm lấn. Khi bị rò rỉ nước ối, chất lỏng sẽ thoát ra ngoài từ từ, đôi khi quá ít khiến mẹ khó nhận biết. Tuy nhiên, bất kỳ mức độ rò rỉ nào cũng làm giảm lượng ối và tăng nguy cơ nhiễm trùng ối, chuyển dạ sớm hoặc nguy cơ tử vong thai.

Thai chậm phát triển trong tử cung

Thai chậm phát triển trong tử cung xảy ra khi thai không đạt tốc độ phát triển bình thường. Trường hợp này thường liên quan đến bất thường nhiễm sắc thể, suy nhau, cao huyết áp thai kỳ hoặc mẹ mắc bệnh lý mãn tính. Do sự phát triển của thận thai bị ảnh hưởng, lượng nước tiểu thấp dẫn đến thiểu ối kéo dài. Thai chậm phát triển trong tử cung kết hợp thiểu ối được xem là dấu hiệu nguy cơ cao, cần theo dõi chặt chẽ vì khả năng tử vong chu sinh tăng.

Mẹ mắc bệnh lý toàn thân

Một số bệnh có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn của mẹ, làm giảm lưu lượng máu đến tử cung:

• Cao huyết áp, tiền sản giật: các mạch máu nuôi thai co thắt, giảm tưới máu bánh nhau.
• Đái tháo đường không kiểm soát: Có thể gây suy chức năng nhau thai.
• Lupus ban đỏ hệ thống: Ảnh hưởng đến hệ thống mạch máu toàn thân.
• Mất nước: Nôn ói kéo dài, tiêu chảy hoặc không uống đủ nước khiến thể tích tuần hoàn của mẹ giảm, từ đó giảm sản xuất ối.

Những bệnh lý này thường cần điều trị song song với theo dõi nước ối để tối ưu sự phát triển của thai.

Dùng thuốc ảnh hưởng đến lượng nước ối

Một số thuốc có thể làm giảm lượng nước tiểu của thai nhi, đặc biệt là:

• Thuốc ức chế men chuyển ACE.
• Thuốc ức chế thụ thể angiotensin (ARB).
• NSAIDs dùng kéo dài.
• Một số thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc chống viêm khác.

Những thuốc này có thể gây suy thận thai, giảm tiểu tiện và giảm lượng nước ối. Do vậy, việc dùng bất kỳ loại thuốc nào trong thai kỳ đều phải có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Dấu hiệu nhận biết thiểu ối

Dưới đây là các dấu hiệu mẹ bầu có thể nhận biết:

Thai máy giảm hoặc thay đổi bất thường

Nước ối ít khiến thai không có đủ không gian di chuyển, dẫn đến số lần thai máy giảm rõ rệt. Mẹ có thể cảm nhận thai đạp yếu, không còn hoạt động mạnh như trước hoặc có những ngày thai gần như không máy. Đây là dấu hiệu đặc biệt quan trọng cần đi khám ngay.

Bụng nhỏ hơn so với tuổi thai

Khi bác sĩ đo bề cao tử cung, nếu chỉ số thấp hơn tiêu chuẩn theo tuần thai, thiểu ối có thể là một trong những nguyên nhân. Tuy nhiên, điều này chỉ là gợi ý ban đầu và siêu âm vẫn là phương pháp xác định chính xác nhất.

Siêu âm phát hiện chỉ số ối thấp

Siêu âm giúp bác sĩ đánh giá trực tiếp lượng nước ối, túi ối, hoạt động thận thai và tình trạng nhau thai. AFI thấp hoặc túi ối nhỏ bất thường là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán thiểu ối. Bác sĩ cũng có thể đánh giá kèm doppler động mạch rốn để theo dõi tình trạng thai.

Một số trường hợp không có dấu hiệu

Nhiều mẹ hoàn toàn không nhận thấy bất thường. Không triệu chứng rõ khiến thiểu ối dễ bị bỏ sót nếu mẹ không khám thai đúng lịch. Vì vậy, các mốc siêu âm quan trọng ở tuần 16 - 22 và 22 - 26 có vai trò rất lớn trong việc phát hiện sớm.

Nguy cơ và biến chứng của thiểu ối 3 tháng giữa

Thiểu ối ở 3 tháng giữa thai kỳ là tình trạng đặc biệt nguy hiểm vì đây là giai đoạn thai nhi đang hình thành và phát triển các cơ quan quan trọng như thận, phổi và hệ xương.

Thai suy dinh dưỡng và chậm phát triển

Khi nước ối ít, dây rốn dễ bị chèn ép, làm giảm lưu lượng máu đến thai. Thai sẽ không nhận đủ dinh dưỡng và oxy, dẫn tới chậm phát triển, nhẹ cân, thậm chí ngừng phát triển trong một số trường hợp nặng.

Dị tật xương khớp

Thai nhi vận động trong không gian hẹp dễ bị hạn chế cử động. Điều này dẫn đến biến dạng chi, bàn chân khoèo, cong cột sống hoặc hạn chế vận động khớp sau sinh. Nếu thiểu ối kéo dài, mức độ dị tật có thể nặng hơn.

Phổi không phát triển đầy đủ

Đây là biến chứng nghiêm trọng nhất. Phổi thai cần nước ối để nở và phát triển nhờ vào các động tác “hít thở” nước ối trong bụng mẹ. Nếu thiếu nước ối, phổi sẽ không phát triển đủ, dẫn đến thiểu sản phổi, tình trạng có thể gây suy hô hấp nặng sau sinh.

Tăng nguy cơ sảy thai hoặc sinh non

Vỡ ối sớm, nhiễm trùng ối và sự suy giảm chức năng nhau đều làm tăng nguy cơ:

• Sảy thai ở tam cá nguyệt hai.
• Sinh non trước 37 tuần.
• Tăng tỷ lệ tử vong chu sinh.

Thiểu ối 3 tháng giữa là vấn đề không thể chủ quan vì liên quan trực tiếp đến sự phát triển và an toàn của thai nhi. Tuy nhiên, nếu được khám thai định kỳ, theo dõi sát và xử trí đúng hướng dẫn bác sĩ, mẹ hoàn toàn có thể kiểm soát tình trạng này và tiếp tục thai kỳ một cách an toàn hơn. Hiểu rõ dấu hiệu, nguyên nhân và nguy cơ giúp mẹ chủ động bảo vệ con ngay từ những tháng giữa thai kỳ.