Trĩ huyết khối là gì? Dấu hiệu nhận biết và phương pháp điều trị hiệu quả

Trĩ huyết khối là biến chứng cấp tính khi búi trĩ hình thành cục máu đông, gây đau dữ dội, sưng nề và khó chịu vùng hậu môn. Tình trạng này cần được nhận biết sớm để can thiệp kịp thời, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Trĩ huyết khối là gì?

Trĩ huyết khối là một tình trạng y khoa liên quan đến hệ tĩnh mạch vùng hậu môn - trực tràng, trong đó hình thành một cục máu đông (huyết khối) bên trong búi trĩ. Đây là một biến thể thường gặp của bệnh trĩ, đặc biệt ở những người có búi trĩ ngoại. Khi huyết khối xuất hiện, búi trĩ trở nên sưng to, cứng và gây cảm giác đau dữ dội, nhất là khi đi lại, ngồi hoặc đi tiêu.

Khác với trĩ thông thường vốn tiến triển âm thầm, trĩ huyết khối thường khởi phát đột ngột và có biểu hiện rõ rệt. Mặc dù không đe dọa tính mạng, nhưng tình trạng này ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày và chất lượng sống của người mắc.

Đặc điểm nổi bật của trĩ huyết khối là búi trĩ thường có màu tím sẫm hoặc xanh đậm do ứ máu, đôi khi có thể xuất hiện vết loét hoặc rỉ dịch nếu không được xử lý đúng cách. Vì có liên quan đến tĩnh mạch và quá trình đông máu tại chỗ, trĩ huyết khối phản ánh sự mất cân bằng trong tuần hoàn máu vùng hậu môn.

Nguyên nhân hình thành trĩ huyết khối

Trĩ huyết khối hình thành khi có sự tăng áp lực đột ngột lên các tĩnh mạch vùng hậu môn, làm máu bị ứ trệ và hình thành cục máu đông bên trong búi trĩ. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Rặn mạnh khi đi tiêu: Tình trạng táo bón kéo dài khiến người bệnh phải rặn nhiều, làm tăng áp lực trong lòng ống hậu môn, dễ gây tổn thương thành tĩnh mạch và tạo điều kiện hình thành huyết khối.
• Ngồi lâu hoặc đứng lâu: Thói quen ngồi làm việc trong thời gian dài, ít vận động, hoặc phải đứng liên tục gây cản trở tuần hoàn máu vùng hậu môn, dẫn đến ứ trệ và tạo huyết khối.
• Mang vác nặng: Hoạt động gắng sức quá mức như nâng vật nặng hoặc luyện tập thể lực sai cách làm tăng áp lực ổ bụng đột ngột, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tĩnh mạch hậu môn.
• Phụ nữ mang thai và sau sinh: Sự thay đổi nội tiết tố cùng áp lực từ tử cung lên tĩnh mạch vùng chậu làm tăng nguy cơ mắc trĩ huyết khối ở phụ nữ mang thai, đặc biệt trong giai đoạn cuối thai kỳ hoặc sau khi sinh.
• Thói quen ăn uống không lành mạnh: Chế độ ăn thiếu chất xơ, uống ít nước, sử dụng rượu bia, chất kích thích có thể gây rối loạn tiêu hóa, táo bón, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành trĩ huyết khối.
• Chấn thương vùng hậu môn: Tác động cơ học như ngồi lên vật cứng, va chạm mạnh có thể gây vỡ mạch máu nhỏ và tạo cục máu đông.

Dấu hiệu nhận biết trĩ huyết khối

Dấu hiệu nhận biết trĩ huyết khối thường khởi phát đột ngột và rõ ràng, giúp phân biệt với các dạng trĩ thông thường. Các biểu hiện điển hình bao gồm:

• Đau nhức dữ dội vùng hậu môn: Đây là triệu chứng nổi bật nhất. Cơn đau thường xuất hiện đột ngột, liên tục và tăng lên khi ngồi, đi lại hoặc khi đi tiêu. Mức độ đau có thể khiến người bệnh gặp khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày.
• Xuất hiện khối sưng cứng gần hậu môn: Người bệnh có thể sờ thấy một khối u nhỏ, cứng, hình tròn hoặc bầu dục, nằm ngay rìa hậu môn. Đây chính là búi trĩ bị huyết khối, thường có màu tím sẫm hoặc xanh đậm do ứ máu.
• Cảm giác căng tức và cộm hậu môn: Kèm theo khối sưng là cảm giác vướng víu, căng tức ở hậu môn, đặc biệt khi ngồi lâu hoặc vận động.
• Sưng viêm và đỏ da vùng hậu môn: Vùng da quanh búi trĩ thường bị sưng nề, nóng và đỏ, có thể kèm theo cảm giác rát hoặc ngứa nhẹ.
• Chảy máu nhẹ: Một số trường hợp, nếu huyết khối bị vỡ hoặc có vết trợt da, có thể xuất hiện lượng máu nhỏ dính trên giấy vệ sinh hoặc trong phân.
• Khó khăn khi đi tiêu: Cơn đau khiến người bệnh sợ đi tiêu, lâu dần có thể dẫn đến táo bón và làm tình trạng nặng thêm.

Trĩ huyết khối có nguy hiểm không?

Trĩ huyết khối không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng đây là một tình trạng cấp tính có thể gây ra nhiều biến chứng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống nếu không được xử lý kịp thời.

Về bản chất, trĩ huyết khối là hiện tượng hình thành cục máu đông trong búi trĩ, thường gây đau dữ dội, sưng to và cản trở sinh hoạt hằng ngày như đi lại, ngồi, hoặc đi tiêu. Nếu không được can thiệp đúng cách, tình trạng này có thể dẫn đến các nguy cơ như:

• Hoại tử búi trĩ: Khi huyết khối quá lớn làm tắc nghẽn hoàn toàn tuần hoàn máu tại chỗ, búi trĩ có thể bị hoại tử, gây viêm loét, nhiễm trùng nặng.
• Nhiễm trùng tại chỗ: Các ổ huyết khối không được xử lý có thể trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến áp xe hậu môn hoặc nhiễm trùng lan rộng.
• Chảy máu kéo dài: Trong một số trường hợp, búi trĩ huyết khối có thể bị rách hoặc vỡ, gây chảy máu nhiều và kéo dài, đặc biệt nếu có va chạm hoặc gắng sức khi đi tiêu.
• Tái phát thường xuyên: Nếu không điều chỉnh các yếu tố nguy cơ như táo bón, thói quen sinh hoạt, trĩ huyết khối có thể tái phát nhiều lần, dẫn đến mạn tính và cần can thiệp ngoại khoa.

Phương pháp điều trị trĩ huyết khối

Điều trị trĩ huyết khối phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, kích thước huyết khối và thời điểm phát hiện. Mục tiêu điều trị là giảm đau, loại bỏ huyết khối và ngăn ngừa tái phát. Các phương pháp chính bao gồm:

• Điều trị bảo tồn (nội khoa): Áp dụng cho trường hợp trĩ huyết khối nhẹ, mới khởi phát, chưa có biến chứng rõ rệt. Bệnh nhân được sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm, thuốc bôi hoặc đặt hậu môn chứa lidocain hay hydrocortison để giảm triệu chứng tại chỗ. Việc ngâm hậu môn trong nước ấm 2 - 3 lần/ngày giúp làm dịu đau và giãn cơ vòng. Đồng thời, cần bổ sung chất xơ, uống nhiều nước và dùng thuốc làm mềm phân để hạn chế táo bón và giảm áp lực lên búi trĩ khi đi tiêu.
• Tiểu phẫu rạch lấy huyết khối: Thường được chỉ định trong vòng 48 - 72 giờ đầu khi huyết khối gây đau nhiều. Bác sĩ sẽ gây tê tại chỗ, rạch búi trĩ và loại bỏ cục máu đông, giúp người bệnh giảm đau gần như ngay lập tức. Thủ thuật này đơn giản, ít xâm lấn, thường thực hiện ngoại trú và hồi phục nhanh nếu chăm sóc hậu phẫu đúng cách, bao gồm vệ sinh vùng hậu môn, theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng và hạn chế vận động mạnh.
• Phẫu thuật cắt trĩ: Dành cho trường hợp trĩ huyết khối có kích thước lớn, tái phát nhiều lần hoặc có biến chứng như hoại tử, nhiễm trùng. Phẫu thuật có thể thực hiện bằng phương pháp Milligan-Morgan, Ferguson hoặc Longo tùy theo chỉ định chuyên môn. Đây là phương pháp triệt để nhưng đòi hỏi thời gian hồi phục lâu hơn và có nguy cơ biến chứng sau mổ, do đó cần được thực hiện tại cơ sở y tế chuyên khoa với theo dõi hậu phẫu kỹ lưỡng.

Trĩ huyết khối tuy không phải là tình trạng đe dọa tính mạng, nhưng nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và sinh hoạt hằng ngày. Việc trang bị kiến thức đúng đắn về bản chất, dấu hiệu nhận biết và phương pháp điều trị sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe hậu môn - trực tràng, đồng thời hạn chế nguy cơ tái phát và giảm thiểu tác động của bệnh lên chất lượng cuộc sống.