Vô sinh hiếm muộn: Dấu hiệu, nguyên nhân và biện pháp chẩn đoán

Theo thống kê, Việt Nam có khoảng một triệu cặp đôi cần hỗ trợ điều trị vô sinh hiếm muộn, trong đó gần 50% rơi vào nhóm dưới 30 tuổi. Đáng chú ý, tỷ lệ vô sinh ở nam giới đang tăng nhanh và xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ rệt, trong khi nhận thức cộng đồng về vấn đề này vẫn còn hạn chế. Tình trạng vô sinh, hiếm muộn tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia thuộc khu vực Châu Á Thái Bình Dương đang tiếp tục gia tăng. Vậy dấu hiệu hiệu cảnh báo là gì?

Dấu hiệu vô sinh hiếm muộn

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vô sinh được xác định là tình trạng không thể thụ thai sau 12 tháng quan hệ tình dục thường xuyên, không dùng biện pháp tránh thai. Dù triệu chứng ở mỗi người có thể khác nhau, nhận biết các dấu hiệu bất thường giúp việc thăm khám và điều trị sớm đạt kết quả tốt hơn.

Dấu hiệu vô sinh hiếm muộn ở nam

Nam giới đôi khi ít để ý đến những thay đổi của cơ thể. Tuy nhiên, có một số dấu hiệu quan trọng có thể cảnh báo vấn đề liên quan đến chức năng sinh sản:

• Giảm ham muốn, rối loạn cương dương hoặc xuất tinh sớm, xuất tinh khó;
• Tinh dịch ít, loãng hoặc thay đổi màu sắc bất thường;
• Đau, sưng vùng tinh hoàn hoặc cảm giác nặng ở bìu;
• Rụng lông, râu hoặc thay đổi giọng nói gợi ý suy giảm hormone;
• Tiền sử chấn thương, phẫu thuật tinh hoàn hoặc mắc các bệnh lý nam khoa.

Dấu hiệu vô sinh hiếm muộn ở nữ

Ở nữ giới, chu kỳ kinh nguyệt là “tín hiệu” quan trọng phản ánh sức khỏe sinh sản. Nếu nhận thấy các biểu hiện sau, bạn nên đi kiểm tra càng sớm càng tốt:

• Kinh nguyệt không đều, quá dài, quá ngắn hoặc nhiều tháng không có kinh;
• Đau bụng kinh dữ dội, kéo dài bất thường;
• Dịch âm đạo thay đổi, có mùi lạ hoặc kèm đau khi quan hệ;
• Ra máu giữa chu kỳ hoặc sau quan hệ tình dục;
• Tăng cân nhanh, rụng tóc, nổi mụn, thường liên quan rối loạn nội tiết.

Dù biểu hiện ở nam hay nữ có thể rất khác nhau, những thay đổi bất thường của cơ thể luôn là “tín hiệu” mà bạn không nên bỏ qua. Việc lắng nghe cơ thể, thăm khám kịp thời và chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản sẽ giúp tăng cơ hội điều trị thành công.

Với sự phát triển của y học hiện nay, phần lớn trường hợp vô sinh hiếm muộn đều có thể can thiệp hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng.

Nguyên nhân gây vô sinh hiếm muộn

Vô sinh là vấn đề sức khỏe ảnh hưởng đến hàng triệu người trên thế giới. Tình trạng này có thể xuất phát từ hệ sinh sản nam, nữ hoặc cả hai, và đôi khi bác sĩ cũng không thể xác định rõ nguyên nhân. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân thường gặp ở cả nam và nữ:

Nguyên nhân vô sinh ở nữ giới

Vô sinh ở nữ có thể xuất phát từ nhiều rối loạn tại buồng trứng, tử cung, ống dẫn trứng hoặc hệ nội tiết. Một số nguyên nhân phổ biến gồm:

• Tắc ống dẫn trứng: Thường do nhiễm trùng sinh dục (STI) không điều trị, biến chứng sau phá thai không an toàn, nhiễm trùng sau sinh hoặc sau phẫu thuật vùng chậu.
• Bệnh lý tử cung: Như lạc nội mạc tử cung, tử cung có vách ngăn bẩm sinh hoặc u xơ tử cung, các yếu tố có thể cản trở quá trình làm tổ của phôi.
• Rối loạn buồng trứng: Phổ biến nhất là hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) và các rối loạn nang trứng khác gây cản trở quá trình phóng noãn.
• Rối loạn nội tiết: Khi vùng dưới đồi hoặc tuyến yên hoạt động bất thường, gây mất cân bằng hormone sinh sản, ví dụ như suy tuyến yên hoặc u tuyến yên.

Tùy từng quốc gia và nhóm dân số, mức độ phổ biến của từng nguyên nhân có thể khác nhau, đặc biệt là nhóm nguyên nhân liên quan đến bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc độ tuổi sinh sản.

Nguyên nhân vô sinh ở nam giới

Ở nam, vô sinh thường liên quan đến số lượng, chất lượng tinh trùng hoặc các vấn đề trong quá trình xuất tinh. Một số nguyên nhân điển hình gồm:

• Tắc nghẽn đường sinh dục: Khiến tinh trùng không thể đi ra ngoài, thường do chấn thương hoặc nhiễm trùng tại ống dẫn tinh, túi tinh hoặc các cơ quan sinh dục khác.
• Rối loạn nội tiết: Tuyến yên, vùng dưới đồi hoặc tinh hoàn hoạt động kém, làm suy giảm các hormone cần cho quá trình sản xuất tinh trùng.
• Tinh hoàn không sản xuất tinh trùng: Ví dụ do giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc ảnh hưởng từ điều trị y khoa như hóa trị khiến tế bào sinh tinh bị tổn thương.
• Tinh trùng bất thường: Tinh trùng có hình dạng không chuẩn, khả năng di chuyển kém hoặc số lượng thấp. Một số thói quen như sử dụng steroid đồng hóa có thể khiến số lượng và hình thái tinh trùng giảm đáng kể.

Dù có nhiều nguyên nhân khác nhau, điều đáng mừng là một số nguy cơ gây vô sinh hoàn toàn có thể phòng ngừa. Việc tầm soát sớm và tiếp cận dịch vụ chăm sóc sinh sản chất lượng đóng vai trò rất quan trọng.

Phương pháp chẩn đoán vô sinh hiếm muộn

Để xác định nguyên nhân và lên phác đồ điều trị phù hợp, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám cả hai vợ chồng. Các xét nghiệm được lựa chọn tùy tình trạng mỗi người:

• Khám lâm sàng và đánh giá tiền sử bệnh lý;
• Siêu âm tử cung - buồng trứng để kiểm tra cấu trúc và chức năng;
• Xét nghiệm hormone sinh sản nhằm đánh giá khả năng phóng noãn;
• Chụp HSG (tử cung - vòi trứng) để phát hiện tắc nghẽn.
• Phân tích tinh dịch đồ để kiểm tra chất lượng tinh trùng;
• Một số xét nghiệm chuyên sâu khác nếu nghi ngờ bệnh lý tiềm ẩn.

Làm thể nào để hạn chế nguy cơ vô sinh hiếm muộn?

Duy trì lối sống khoa học là bước quan trọng giúp giảm đáng kể nguy cơ gặp phải các vấn đề sinh sản. Bạn có thể áp dụng các biện pháp dưới đây:

• Giữ cân nặng ở mức hợp lý, tránh thừa cân hoặc thiếu cân.
• Ăn uống lành mạnh, bổ sung thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa.
• Hạn chế rượu bia, thuốc lá và các chất kích thích.
• Quan hệ tình dục an toàn để giảm nguy cơ nhiễm trùng sinh dục.
• Tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng.
• Khám sức khỏe sinh sản định kỳ, đặc biệt nếu có dấu hiệu bất thường kéo dài.

Hiểu đúng về vô sinh hiếm muộn giúp các cặp vợ chồng nhận biết sớm những bất thường của cơ thể và chủ động thăm khám kịp thời. Nhờ sự tiến bộ của y học, nhiều trường hợp vẫn có thể mang thai thành công nếu được chẩn đoán và điều trị đúng cách. Chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản là cách thiết thực nhất để bảo vệ hạnh phúc gia đình.