Dấu hiệu trẻ bị tăng động cha mẹ cần nhận biết sớm để can thiệp

Rối loạn tăng động giảm chú ý (Attention Deficit Hyperactivity Disorder - ADHD) là một rối loạn phát triển thần kinh phổ biến ở trẻ em, thường khởi phát sớm khoảng trước 7 tuổi, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ xã hội của trẻ, đồng thời có thể kéo dài đến tuổi vị thành niên hoặc trưởng thành nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Hãy cùng Tiêm chủng Long Châu tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau đây nhé!

Dấu hiệu trẻ bị tăng động cha mẹ cần nhận biết sớm

Trẻ mắc ADHD thường biểu hiện đồng thời ba nhóm triệu chứng chính gồm giảm chú ý, tăng động quá mức và hành vi xung động không phù hợp với độ tuổi. Những biểu hiện này không xuất hiện rời rạc mà kéo dài, lặp lại ở nhiều môi trường và ảnh hưởng đến trẻ rất nhiều.

Hành động hấp tấp, thiếu kiên nhẫn

Trẻ có xu hướng hành động vội vàng, bồng bột và khó kiểm soát hành vi. Trẻ hay trả lời khi người khác chưa hỏi xong, khó chờ đến lượt mình và thường xuyên xen ngang vào cuộc trò chuyện hoặc trò chơi của người khác. Từ đó khiến trẻ dễ mắc lỗi do bất cẩn trong học tập và sinh hoạt, dù không phải do lười biếng hay kém thông minh.

Khó kiểm soát cảm xúc, dễ cáu giận

Trẻ gặp nhiều khó khăn trong việc điều tiết cảm xúc, dễ nổi nóng, cáu kỉnh, bộc phát cơn tức giận không phù hợp hoàn cảnh và có thể dẫn đến xung đột với bạn bè hoặc người thân, ngoài ra còn ảnh hưởng đến khả năng hình thành và duy trì các mối quan hệ xã hội của trẻ.

Không thể ngồi yên

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là tình trạng vận động liên tục, không kiểm soát. Trẻ thường xuyên cựa quậy tay chân, đứng lên khỏi ghế khi đang học, chạy nhảy hoặc leo trèo không phù hợp với hoàn cảnh. Cả khi được yêu cầu ngồi yên, trẻ vẫn không ngừng bồn chồn, gây ồn ào và khó tham gia các hoạt động cần sự yên tĩnh.

Khó khăn trong giao tiếp, phát triển ngôn ngữ

Nhiều trẻ gặp vấn đề trong giao tiếp, nhất là diễn đạt bằng lời nói. Trẻ có thể phát triển ngôn ngữ bình thường ở giai đoạn đầu nhưng về sau gặp khó khăn trong việc tổ chức câu từ, diễn đạt ý nghĩa và ghi nhớ nội dung đã nghe. Điều này gây trở ngại cho việc học tập, giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày.

Không hoàn thành nhiệm vụ và khó tổ chức hoạt động

Trẻ hứng thú với nhiều hoạt động khác nhau nhưng không duy trì được sự tập trung lâu dài, dễ bỏ dở công việc đang làm, chuyển từ việc này sang việc khác và gặp khó khăn trong việc sắp xếp, tổ chức các nhiệm vụ hằng ngày. Tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả học tập và khả năng tự lập của trẻ.

Giảm khả năng chú ý, dễ bị phân tâm

Trẻ khó tập trung vào các chi tiết nhỏ, khó duy trì sự chú ý, dễ lơ đãng khi học tập hoặc sinh hoạt hằng ngày. Trẻ không lắng nghe trọn vẹn hướng dẫn của người lớn và thường không hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Bên cạnh đó, trẻ hay quên, dễ làm mất đồ dùng cá nhân, học tập kém sút dù trí thông minh không thua kém bạn bè cùng trang lứa.

Nguyên nhân nào gây ADHD ở trẻ?

Nguyên nhân chính xác gây rối loạn tăng động giảm chú ý vẫn chưa được xác định rõ. Nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan đến sự kết hợp của các yếu tố sinh học, di truyền và nguy cơ trong giai đoạn sớm của trẻ:

• Yếu tố di truyền: Trẻ có nguy cơ cao hơn nếu gia đình có cha mẹ hoặc người thân từng mắc ADHD.
• Bất thường trong hoạt động não bộ: Sự rối loạn chức năng của các chất dẫn truyền thần kinh và vùng thùy trán, vỏ não trước trán có thể ảnh hưởng đến việc kiểm soát hành vi và khả năng tập trung.
• Sinh non, nhẹ cân: Trẻ sinh non hoặc có cân nặng thấp khi sinh dễ gặp các vấn đề về phát triển thần kinh, trong đó có ADHD.
• Tổn thương não sớm: Chấn thương não trong thai kỳ, khi sinh hoặc giai đoạn đầu đời có thể làm tăng nguy cơ bị tăng động.
• Mẹ bầu sử dụng chất kích thích: Dùng rượu bia, thuốc lá hoặc chất kích thích trong thai kỳ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ của thai nhi.
• Tiền sử bệnh lý thần kinh: Trẻ từng mắc động kinh hoặc các rối loạn thần kinh khác có nguy cơ mắc ADHD cao hơn.

Cha mẹ cần làm gì khi nghi ngờ trẻ bị tăng động?

Khi thấy trẻ có các biểu hiện nghi ngờ, cha mẹ cần chủ động phối hợp nhiều biện pháp, kiên trì để hỗ trợ và can thiệp sớm, bao gồm:

• Cho trẻ thăm khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa tâm lý, tâm thần nhi để được chẩn đoán chính xác và tư vấn hướng điều trị phù hợp. Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ nếu cần dùng thuốc.
• Xây dựng các quy định ngắn gọn, dễ hiểu, chấp nhận một số hạn chế của trẻ và tránh trách mắng, chỉ trích.
• Luôn thể hiện sự quan tâm, tạo sự chú ý cho trẻ trước khi nói chuyện, sử dụng lời nói cụ thể, dễ hiểu và khen ngợi hành vi tích cực.
• Duy trì lịch sinh hoạt cố định về giờ ăn, học, ngủ, chia nhỏ nhiệm vụ và giao thời gian cụ thể cho từng hoạt động.
• Tạo điều kiện cho trẻ tham gia thể thao, hoạt động ngoài trời hoặc sinh hoạt nhóm để giải phóng năng lượng và rèn kỹ năng xã hội.
• Hạn chế yếu tố gây xao nhãng, không ép trẻ học quá lâu, khen thưởng khi trẻ có tiến bộ và hỗ trợ khi gặp khó khăn.
• Giữ liên lạc thường xuyên với giáo viên, nhà trường, tìm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần để đồng hành cùng trẻ lâu dài.

Nhận biết sớm dấu hiệu trẻ bị tăng động đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tâm lý và sự phát triển lâu dài của trẻ. Khi cha mẹ hiểu đúng bản chất của rối loạn tăng động giảm chú ý, chủ động theo dõi hành vi và can thiệp kịp thời, trẻ sẽ có cơ hội cải thiện khả năng tập trung, kiểm soát cảm xúc và hòa nhập tốt hơn với môi trường học tập cũng như xã hội. Việc đồng hành kiên trì, đúng phương pháp cùng sự hỗ trợ từ chuyên gia sẽ giúp trẻ phát huy điểm mạnh và phát triển một cách toàn diện.